از ادراک تا انباشت ریسک: واکاوی نقش تورش های شناختی پیشرفته در شکل گیری ریسک های مالی و ارائه یک چارچوب مفهومی یکپارچه

در محیط های اقتصادی با عدم قطعیت بالا نظیر اقتصاد ایران که با تورم مزمن و نرخ های بهره دستوری بالا همراه است، تحلیل ریسک صرفا با مدل های کلاسیک مالی (مبتنی بر انسان عقلایی) ناقص است. این پژوهش با هدف واکاوی شکاف میان ادراک ذهنی ریسک و انباشت عینی ریسک مالی، به بررسی نقش تورش های شناختی پیشرفته (بیش اعتماد به نفسی ، رفتار گله ای، زیان گریزی ، سوگیری روایی ، و سوگیری تایید ) می پردازد و یک چارچوب مفهومی یکپارچه چهارمرحله ای ارائه می دهد. روش شناسی: این مطالعه از نوع ترکیبی است. در بخش کیفی، یک چارچوب مفهومی تلفیقی از نظریات مالی رفتاری طراحی گردید. در بخش تجربی-شبیه سازی شده، یک پرسشنامه استاندارد لیکرت ۵ گزینه ای طراحی و بر اساس شرایط خاص بازار مالی ایران (نرخ تورم نقطه ای ۳۰-۷۰٪، نرخ بهره اسمی ۱۵-۴۰٪ و نوسانات بالای طلا و ارز) یک مجموعه داده برای ۱۵۰ پاسخگو شبیه سازی گردید. تحلیل آماری شامل آمار توصیفی، ماتریس همبستگی و تحلیل رگرسیون چندگانه با متغیر میانجی ادراک ریسک انجام شد. یافته ها: یافته های شبیه سازی شده و تحلیل رگرسیون نشان می دهد که تورش های شناختی (به ویژه بیش اطمینانی و سوگیری تاییدی) اثر منفی و معناداری بر دقت ادراک ریسک دارند (p<۰.۰۱) . همچنین ادراک مخدوش ریسک به طور مستقیم منجر به افزایش انباشت ریسک مالی (پورتفوی غیربهینه در شرایط تورمی) می شود. چارچوب مفهومی ارائه شده، مسیر «تورش → ادراک تحریف شده → تصمیم مغرضانه → انباشت ریسک» را تبیین می نماید. نوآوری و مشارکت: نوآوری این مقاله در ترکیب تورش های شناختی پیشرفته در بستر خاص اقتصاد تورمی ایران و ارائه یک مدل یکپارچه مبتنی بر شبیه سازی داده های واقع گرایانه است. یافته ها دلالت بر ضرورت طراحی ابزارهای مداخله ای رفتاری برای سیاستگذاران و سرمایه گذاران نهادی دارد.

کلیدواژه ها:

مالی رفتاری ، تورش های شناختی پیشرفته ، ادراک ریسک تورمی ، انباشت ریسک ، اقتصاد ایران.