نقش سلجوقیان در نهضت مدرسه سازی و تاثیر آن در تثبیت حکومت سلجوقیان در دوره ملکشاه سلجوقی

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش سلجوقیان در نهضت مدرسه سازی و تاثیر آن در تثبیت حکومت سلجوقیان، به ویژه در دوره ملکشاه سلجوقی، انجام شده است. روش تحقیق این مقاله به صورت تحلیلی- توصیفی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و مقالات معتبر است. سلجوقیان به عنوان حاکمانی که از بستر قبیله ای به قدرت رسیدند، برای کسب مشروعیت دینی و سیاسی در جهان اسلام، به نهاد آموزش به مثابه ابزاری راهبردی روی آوردند. خواجه نظام الملک طوسی، وزیر کاردان ملکشاه، با تاسیس شبکه ای گسترده از مدارس نظامیه در سراسر قلمرو سلجوقی، این سیاست را به اوج خود رساند. یافته های پژوهش نشان می دهد که مدارس نظامیه نه تنها مراکز آموزش دینی و فقهی بودند، بلکه کارکردی چندوجهی داشتند؛ از یک سو با تربیت دیوان سالاران و کارگزاران وفادار، ساختار اداری حکومت را تقویت کردند و از سوی دیگر با ترویج کلام اشعری و فقه شافعی، جبهه ای ایدئولوژیک در برابر جریان های رقیب، به ویژه اسماعیلیه، گشودند. در نتیجه، رابطه ای دوسویه میان علم و قدرت در این دوره شکل گرفت که میراث آن در نظام آموزشی جهان اسلام تا سده ها پس از سلجوقیان پایدار ماند.

کلیدواژه ها:

سلجوقیان ، مدارس نظامیه ، ملکشاه ، خواجه نظام الملک ، مشروعیت سیاسی ، نهضت مدرسه سازی