تحلیل علم سنجی و نگاشت دانش روندها و الگوهای پژوهشی در حوزه کاربردهای سنجش از دور و سامانه های اطلاعات جغرافیایی (GIS) برای توسعه پایدار مدیریت اراضی

هدف: این پژوهش باهدف تحلیل علمی روندها و الگوهای پژوهشی در حوزه کاربردهای سنجش از دور و سامانه های اطلاعات جغرافیایی (GIS) در توسعه پایدار اراضی انجام شد.روش شناسی: پژوهش حاضر از نوع کاربردی و با رویکرد علم سنجی است. جامعه آماری این پژوهش شامل ۷۴۹ مقاله نمایه شده در پایگاه اسکوپوس طی سال های ۲۰۰۰ تا ابتدای ۲۰۲۵ بود. جست وجو با استفاده از واژگان کلیدی مانند «سنجش از دور»، «سامانه اطلاعات جغرافیایی»، «مدیریت پایدار اراضی» و عبارات مرتبط انجام شد. داده ها با استفاده از نرم افزار ووس ویور تحلیل و بصری سازی شد تا شبکه های هم واژگانی، روندهای همبستگی و خوشه های موضوعی شناسایی گردند.یافته ها: نتایج نشان داد که فراوانی مقالات در این حوزه از ۵۰ مقاله در سال ۲۰۰۰ به ۲۹۹ مقاله در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته است. تحلیل شبکه واژگان پژوهش پنج خوشه اصلی را شناسایی کرد: “GIS”، «سنجش از دور»، «کشاورزی دقیق»، «مدیریت آب و کیفیت آن» و «مدیریت پایدار اراضی». بر اساس نتایج “GIS” در تحلیل داده های فضایی، «سنجش از دور» در نظارت بر تغییرات محیطی و «کشاورزی دقیق» در افزایش بهره وری و کاهش اثرات منفی شیوه های کشاورزی کاربرد دارد.نتیجه گیری: نتایج این پژوهش نشان دهنده توجه فزاینده جامعه علمی به فناوری های مرتبط با سنجش از دور و GIS در دو دهه اخیر است. رشد تعداد مقالات، نشان می دهد که پژوهشگران به کاربردهای عملی این فناوری ها اهمیت بیشتری می دهند. تحلیل شبکه های واژگانی پنج خوشه اصلی را شناسایی کرد که هر یک به موضوعات کلیدی خاصی مرتبط هستند و بر اهمیت آن ها در تحلیل داده های فضایی، نظارت بر تغییرات محیطی و بهبود شیوه های کشاورزی تاکید دارد. این یافته ها ضرورت همکاری های بین رشته ای و بین المللی را در مواجهه با چالش های زیست محیطی و مدیریت منابع طبیعی را برجسته می سازد.

کلیدواژه ها:

علم سنجی ، سنجش از دور ، سامانه های اطلاعات جغرافیایی (GIS) ، کاربری اراضی ، توسعه پایدار ، مدیریت پایدار اراضی ، کشاورزی دقیق