تحلیل مقایسه ای ساختار دانش حوزه حسابداری اسلامی: روندها، شبکه ها و خوشه های مفهومی در پایگاه های ملی و بین المللی

هدف: پژوهش حاضر با رویکردی علم سنجی به واکاوی تحولات علمی حوزه حسابداری اسلامی می پردازد و با تحلیل روند انتشار مدارک، شبکه های همکاری علمی و ساختارهای مفهومی مبتنی بر هم رخدادی موضوعات را ترسیم می کند. همچنین بازیگران کلیدی این حوزه شامل مجلات، نویسندگان، دانشگاه ها و کشورهای فعال در مدارک حوزه حسابداری اسلامی، پایگاه های ملی و بین المللی شناسایی شده اند.روش شناسی: این پژوهش از نوع کاربردی است و با بهره گیری از روش های تحلیل شبکه همکاری علمی و تحلیل هم رخدادی موضوعات انجام شده است. داده های پژوهش شامل ۷۱ مدرک نمایه شده در پایگاه اسکوپوس طی سال های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴ و ۱۵۱ مدرک منتشرشده در پایگاه های ملی در بازه زمانی۱۳۷۰ تا ۱۴۰۳ است که با استفاده از نرم افزارهای اکسل و ووس ویور تحلیل شدند. برای بازیابی مدارک از کلیدواژه هایی نظیر «حسابداری اسلامی»، «زکات»، «وقف»، «صکوک» و غیره استفاده شد.یافته ها: نتایج نشان می دهد که در پایگاه اسکوپوس، روند انتشار پژوهش های مرتبط با حسابداری اسلامی افزایشی بوده و در پایگاه های ایرانی این روند از سال ۱۳۹۱ رشد داشته، اما از سال ۱۳۹۴ با کاهش مواجه شده است. در میان یافته ها، شبکه های همکاری علمی، ترتیب ظهور زمانی مفاهیم و بازیگران اصلی شناسایی شدند. تحلیل هم رخدادی موضوعات نشان داد که اسکوپوس دارای چهار خوشه و ایران دارای پنج خوشه است که تفاوت هایی مفهومی و ساختاری میان این دو فضا را آشکار می سازد. روند تحولات موضوعی نیز در پایگاه های ایرانی و اسکوپوس در سه دوره زمانی طبقه بندی شد.نتیجه گیری: یافته ها حاکی از آن است که با وجود افزایش توجه علمی به حوزه حسابداری اسلامی در ایران و اسکوپوس، تفاوت های معناداری در جهت گیری مفهومی، میزان توسعه ساختاری و الگوهای همکاری علمی میان این دو فضا وجود دارد. پژوهش های نمایه شده در اسکوپوس بیشتر با فرایند نهادینه سازی، استانداردهای بین المللی و کاربردهای عملی هم راستا هستند، درحالی که پژوهش های ایرانی عمدتا بر ارزش های بنیادین اسلامی، مباحث فقهی و نوآوری های نظری تمرکز دارند. بر این اساس، برای ارتقای جایگاه علمی ایران در این حوزه، حمایت از پژوهش های میان رشته ای، گسترش همکاری های علمی و کاهش شکاف میان دانشگاه و عرصه عمل ضروری به نظر می رسد.

کلیدواژه ها:

حسابداری اسلامی ، تحلیل علم سنجی ، همکاری علمی ، هم رخدادی واژگان ، شبکه مفهومی