نشریات علمی ایران در زنجیره ارزش جهانی دانش: راهبردهای دیپلماسی علمی و رقابت پذیری اقتصادی

هدف: هدف این مقاله، تبیین راهبردهای ارتقای جایگاه نشریات علمی ایران در زنجیره جهانی دانش با تمرکز بر دیپلماسی علمی و اقتصاد نشر است. پژوهش حاضر از نوع مروری-تحلیلی بوده و با بهره گیری از داده های منتشرشده در سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ و آمار پایگاه Scimago، به بررسی وضعیت کمی و ارزشی نشریات علمی ایران در ۲۷ حوزه موضوعی می پردازد. در این چارچوب، سه پرسش اصلی مطرح شد: ۱. جایگاه نشریات علمی ایران در اقتصاد جهانی دانش چیست؟ ۲. چه شکاف هایی میان سهم تولید علم ایران و بهره مندی آن از اقتصاد جهانی نشر وجود دارد؟ ۳. چه عوامل نهادی، فناورانه و ساختاری مانع ارتقای بین المللی نشریات علمی ایران شده اند؟روش شناسی: این پژوهش با رویکرد تحلیلی مروری انجام شده و تلفیقی از تحلیل کتاب سنجی و ارزیابی سیاست گذارانه را به کار می گیرد. داده های منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ از پایگاه Scimago Journal & Country Rank در ۲۷ حوزه موضوعی استخراج و با الگوهای جهانی ناشران شاخص مقایسه شد. تحلیل بر سنجش تمرکز موضوعی، ارزش اقتصادی نشر و زیرساخت های دیجیتال مجلات علمی ایران متمرکز است.یافته ها: نتایج نشان داد که تمرکز نشریات ایرانی در حوزه های پزشکی، مهندسی و علوم زیستی بیشترین سهم را در ارزش اقتصادی دارند. ارزش دلاری نشریات ایرانی نمایه شده در اسکوپوس حدود ۲۰۰ میلیون دلار (۳.۰ درصد از کل ۵۳ میلیارد دلار بازار جهانی نشر) برآورد شد، درحالی که سهم ایران از تولید علم جهان حدود ۲ درصد است؛ این امر نشان دهنده شکاف هفت برابری در بهره مندی از اقتصاد نشر بین المللی است.نتیجه گیری: برای پر کردن این فاصله، اقداماتی چون ایجاد مدرسه سردبیری و مدیرمسئولی با گواهی صلاحیت حرفه ای، استفاده هدفمند از هوش مصنوعی در نشر با رعایت اخلاق پژوهش، طراحی پلتفرم ملی یکپارچه با پشتیبانی از DOI، ORCID و XML استاندارد و بهره گیری از دیپلماسی علمی برای جذب نویسندگان و داوران بین المللی پیشنهاد می شود. همچنین، سرمایه گذاری نهادهای ملی مانند مرکز نشر دانشگاهی و سازمان سمت در قالب شرکت های دانش بنیان انتشاراتی می تواند به افزایش سهم ایران در اقتصاد جهانی نشر علمی کمک کند.

کلیدواژه ها:

دیپلماسی علمی ، اقتصاد نشر ، نشریات علمی ، بین المللی سازی ، ارزش افزوده دانش ، مجلات ایرانی