نقش رویا در مشروعیت سیاسی-دینی در عصر خلفای نخستین اسلامی

تفسیر رویا در ادوار مختلف تاریخی با هدف پیش بینی رویدادها و خبر از طالع انسان ها، همواره مورد توجه جوامع و به ویژه حاکمان بوده است. در میان مسلمانان نیز رویا و تعبیر آن (مهارت معنادهی باورمندانه به رویاها) علمی الهی قلمداد شده که می تواند تاثیر قابل توجهی در حیات فردی، اجتماعی و سیاسی جوامع داشته باشد. یکی از دوره هایی که به نظر نقل رویا و تعبیر آن مورد توجه حاکمان مسلمان قرار گرفته، عصر خلفای ثلاث است. پژوهش پیش رو با بررسی و تحلیل محتوای رویاهای نقل شده از نخستین خلفای اسلام، تلاش دارد نشان دهد نقل این رویاها از جانب دستگاه قدرت با اهداف و انگیزه های خاصی صورت گرفته است. بر همین مبنا پرسش اصلی پژوهش ناظر بر این است که جریان قدرت چگونه و با چه مضامینی از رویا برای مشروعیت بخشی به گفتمان خلافت، به ویژه در ساحت های سیاسی و دینی، استفاده کرده است. به نظر نقل رویا از بزرگان دین و به ویژه رسول الله، از زبان خلفا یا نزدیکانشان، با مضامینی همچون شباهت حاکمان جدید جامعه اسلامی به رسول الله، توجیه عملکرد ایشان و تاییدشان از جانب پیامبر، جلب پشتیبانی مردم و غیره با هدف توجیه و تبیین مشروعیت سیاسی خلفا و ترویج حقانیت آن ها بوده است. به بیانی روشن تر دال مرکزی اغلب رویاها هدفی سیاسی را دنبال می کند که در تلاش برای تثبیت جایگاه حقوقی خلفا در مقام جانشینان بر حق پیامبر، نزد عامه است. روش این پژوهش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر شیوه کتابخانه ای در گردآوری داده هاست.

کلیدواژه ها:

رویا ، پیامبر ، خلفای نخستین ، جانشینی ، مشروعیت