مفهوم شناسی تضرع در قرآن کریم با تاکید بر آداب، اهداف و موانع

تضرع از عمیق ترین جلوه های بندگی در قرآن کریم است که پیوندی مستقیم با ایمان، دعا و خشوع دارد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل مفهومی این واژه و تبیین آداب، اهداف و موانع آن، می کوشد جایگاه تضرع را به عنوان عبادتی اثرگذار در حیات فردی و اجتماعی انسان روشن سازد. اهمیت این موضوع از آن روست که تضرع در منطق قرآن، فراتر از یک حالت روحی یا واکنشی عاطفی، نقشی اساسی در تقرب به خداوند، اصلاح رفتار، حفظ و تداوم نعمت های الهی و رهایی از غفلت، خودبینی و دنیاطلبی دارد. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر تفسیر موضوعی قرآن کریم است. در این مطالعه، ماده لغوی «ضرع» و مشتقات آن در آیات قرآن بررسی شده و کارکردهای ساخت واژه ای، صرفی و سیاقی آن در تبیین پویایی، استمرار و عمق حالت تضرع تحلیل شده است. افزون بر این، الگوهای رفتاری پیامبران الهی در تضرع و خشوع، به عنوان نمونه های عینی و تربیتی، بررسی شده تا نقش این مفهوم در شکل دهی به شخصیت ایمانی انسان روشن گردد. یافته های پژوهش نشان می دهد که تضرع آمیخته با خشوع و خضوع قلبی، موجب تقرب بیشتر انسان به خداوند، افزایش اثربخشی دعا، اصلاح رفتار و دفع بلاها می گردد و تحقق این عبادت مستلزم رعایت آداب، شرایط و بهره گیری آگاهانه از اسباب مناسب است و استمرار تضرع، عامل اساسی در رشد معنوی، اخلاقی و دریافت فضل الهی به شمار می رود.

کلیدواژه ها:

تضرع ، خشوع ، دعا ، قرآن کریم