بازکاوی معنای ظلوم در آیه امانت

آیه هفتادودوم سوره احزاب مشهور به آیه امانت یکی از آیات پر چالش میان قرآن پژوهان است. مطابق ظاهر آیه، خداوند امانت را به آسمان ها و زمین و کوه ها عرضه کرد اما آنها از پذیرش آن خودداری کردند ولی انسان که ظلوم و جهول بود آن را حمل کرد. اغلب مفسران با فرض معنای متبادر از ظلوم یعنی ستمگر، و جهول یعنی نادان به تفسیر آیه پرداخته اند و به حل تعارض میان مفاد صدر و ذیل آیه توجه داشته اند. تعارض میان امانت الهی و ستمکار و نادان بودن انسان مشکل اصلی آیه است. برخی از مفسران برای حل این مشکل با نفی عمومیت مفهوم انسان آیه را محدود به انسان هایی دانسته اند که به سبب ظلم و جهل به امانت الهی خیانت کرده اند. برخی نیز ظلوم و جهول بودن را از قابلیت های انسان می دانند تا اسباب حمل امانت فراهم باشد. دیدگاه های دیگری نیز مطرح شده اما از منظر این مقاله در هیچ کدام از آنها مشکل آیه حل نشده است. این مقاله نشان می دهد مصادیق امانت و جهل انسان مشکل ساز نیست. مساله اصلی معنای واژه «ظلوم» است. با واکاوی معنای «ظلوم» در لغت و ادبیات عرب و ملاحظه مقاصد سوره احزاب و سایر آموزه های قرآن، روشن می شود «ظلوم» بودن انسان نه به معنی ستمگری ذاتی و جبلی، و نه ظلم به خود یا دیگری بلکه به معنی قدرت تحمل رنج ها و سختی ها است و برابرنهاده «رنجور» برای «ظلوم» مناسب به نظر می رسد.

کلیدواژه ها:

امانت ، انسان ، حمل ، جهول ، ظلوم