واکاوی تحول معنایی قوامیت با تکیه بر گفتمان معاصر عربی تحلیل تطبیقی دیدگاه های سنت گرایان و تجددخواهان

مفهوم «قوامیت» در آیه ۳۴ سوره نساء، در متون تفسیری معاصر و تحت تاثیر تحولات فکری و اجتماعی سده های اخیر، دستخوش تحولی معنایی شده است. در خوانش های سنتی، به ویژه در میراث تفسیری اهل سنت، قوامیت غالبا در چارچوب سلطه، استیلا و برتری مردان تفسیر می شد؛ اما با پیدایش جهان مدرن و برآمدن جریان نوزایی اسلامی از قرن نوزدهم، این خوانش سلطه محور در گفتمان های فکری معاصر به چالش کشیده شد و زمینه برای شکل گیری قرائت های حمایتی از زنان فراهم آمد. مسئله اصلی این پژوهش، تبیین این تحول معنایی، چگونگی تحقق آن و شناسایی سازوکارهای زبانی و غیرزبانی موثر بر آن در بستر گفتمان فکری معاصر عربی است. ازاین رو، پژوهش حاضر با تمرکز بر آرای دو جریان سنت گرایی و تجددخواهی در بطن این گفتمان، به تحلیل سازوکارهای این تحول معنایی می پردازد و این دیدگاه ها را به منزله شواهدی برای اثبات دگرگونی معنایی قوامیت بررسی می کند. یافته های تحقیق حاکی از تقابل این دو جریان در تفسیر قوامیت و اختلاف در روش های تفسیری است. بر اساس یافته ها، سنت گرایان معاصر با تکیه بر نص محوری، قوامیت را در قالب «ریاست مسئولانه» و «حمایت» بازخوانی کرده اند؛ درحالی که تجددخواهان با رویکردی انتقادی و عقل محور، به بازسازی بنیادین این مفهوم پرداخته و آن را از برتری جنسیتی به قلمرو عدالت جنسیتی و مسئولیت اجتماعی منتقل ساخته و حتی امکان قوامیت زنان را مطرح کرده اند. بدین سان، گفتمان معاصر عربی بیان گر گذار تدریجی قوامیت از الگویی اقتدارمحور به الگویی مشروط، کارکردی و عدالت گراست.

کلیدواژه ها:

قوامیت ، تحول معنایی ، گفتمان معاصر عربی ، تجددخواهی ، سنت گرایی ، حقوق زنان