ماهی زبرا (Danio rerio) به عنوان مدلی نوین در پژوهش های دیابت: مرور کاربردها، روش های مطالعه و مدل های القای بیماری

زمینه و هدف: ماهی زبرا (Danio rerio) به عنوان یک مدل حیوانی ارزشمند در پژوهش های زیست پزشکی، به ویژه در مطالعات مرتبط با دیابت، جایگاه قابل توجهی یافته است. این مطالعه با هدف مرور کاربردهای ماهی زبرا در تحقیقات دیابت، روش های مطالعه و تکنیک های القای دیابت در این گونه انجام شد. روش ها: این پژوهش به صورت مرور روایتی انجام شد. جستجوی منابع با استفاده از کلیدواژه های مرتبط در پایگاه های داده معتبر از جمله  PubMed/Medline، Scopus، ScienceDirect، Google Scholar، Cochrane Library، Web of Science، Embase  و SID صورت گرفت. یافته ها: یافته ها نشان داد ماهی زبرا به دلیل شباهت ژنتیکی قابل توجه با انسان (حدود ۷۰٪ اشتراک ژنی و وجود همولوگ برای حدود ۸۴٪ ژن های مرتبط با بیماری های انسانی)، در کنار ویژگی هایی مانند اندازه کوچک، نرخ تولیدمثل بالا و قابلیت دستکاری ژنتیکی، به عنوان جایگزینی مناسب برای مدل های حیوانی سنتی مطرح است. در حوزه دیابت، این مدل برای بررسی هموستاز گلوکز، عملکرد سلول های بتای پانکراس، مسیرهای سیگنالینگ انسولین و استرس اکسیداتیو به کار می رود. همچنین، مدل های متنوع القای دیابت از جمله استفاده از استرپتوزوتوسین و آلوکسان، دستکاری های ژنتیکی و رژیم های غذایی پرگلوکز، امکان شبیه سازی دیابت نوع ۱ و ۲ را فراهم می سازند. علاوه بر این، ماهی زبرا در غربالگری داروهای ضددیابت و ارزیابی سمیت ترکیبات دارویی کاربرد گسترده ای دارد. نتیجه گیری: ماهی زبرا به عنوان یک مدل حیوانی کارآمد، می تواند نقش مهمی در درک سازوکارهای دیابت، توسعه داروهای نوین و بهبود راهبردهای درمانی ایفا کند.

کلیدواژه ها:

Zebrafish ، Diabetes mellitus ، Animal model ، β-cells ، Insulin resistance ، Streptozotocin ، ماهی زبرا ، دیابت ، مدل حیوانی ، سلول های بتا ، مقاومت به انسولین ، استرپتوزوتوسین