تحلیلی بر عوامل محدودکننده بهره وری آب در مزارع جنوب استان خوزستان و ارائه راه کارهای لازم(با تکیه بر محصول گندم)

جلگه خوزستان که در منطقه خشک و نیمه خشک جنوب غربی ایران واقع شده است، یکی از مناطق حاصلخیز بوده که علیرغم وجود پنج رودخانه مهم در آن همانند اغلب نقاط کشور با بحران کم آبی مواجه است، و متاسفانه محدودیت های زیادی سبب شده تا دشت خوزستان از نظر تولید به حداکثر پتانسیل خود نرسد. لذا این مقاله تلاش می نماید با بهره گیری از اطلاعات موجود؛ مفاهیم، چالش ها، ابزارها، عوامل مهم محدود کننده بهره وری آب را در مزارع گندم در جنوب استان خوزستان(شهرستان های اهواز، بندرماهشهر، خرمشهر، دشت آزادگان، شادگان، رامشیر، هویزه، باوی، کارون و حمیدیه)بررسی نماید و در نهایت پیشنهاداتی را در زمینه بهبود و مدیریت وضعیت کنونی ارائه دهد. نتایج نشان می دهد این عوامل(محدویت های موجود) به سه گروه طبیعی، مدیریتی و محیطی تقسیم می گردند. اقلیم گرم و خشک(افزایش دما از ۰/۲۴ به ۶/۲۴ درجه سانتی گراد و افزایش ۵/۷ درصدی تبخیر و تعرق پتاسیل در استان خوزستان) وجود بافت سنگین در سراسر نیمرخ خاک با نفوذپذیری و هدایت هیدرولیکی پایین، شوری خاک با هر دو منشاء اولیه و ثانویه، سطح ایستابی کم عمق، عدم وجود زهکشی طبیعی، تسطیح نامناسب اراضی، مصرف بیش از حد کودهای شیمیایی، آبیاری نادرست از نظر دور و عمق و عدم انتخاب روش آبیاری مناسب با توجه به وجود تنش های محیطی متعدد و کاهش میانگین بارندگی از ۱/۳۵۲ به ۶/۲۹۴ میلی متر در سال در استان خوزستان طی ۱۰ سال اخیر ، هدررفت آب در مزرعه به شکل تبخیر(با میانگین راندمان کاربرد آب ۶۴ درصد در شهرستان های مورد مطالعه)، رواناب و تلفات عمقی، و مجموعه عوامل اجتماعی، فرهنگی، امنیتی، از محدودیت های مهم ارتقاء بهره وری آب و تولید در جنوب دشت خوزستان می باشند.

کلیدواژه ها:

بهره وری آب ، دشت خوزستان ، عوامل طبیعی ، عوامل محیطی ، عوامل مدیریتی