مخاطرات محیط زیستی، تاب آوری امنیتی و صحنه نبرد آینده: تدوین چارچوب کیفی-اکتشافی اشراف با تاکید بر پیامدهای پزشکی نظامی و حفاظت از سلامت نیروها

زمینه و هدف: تخریب محیط زیست به عاملی تعیین کننده در امنیت قرن بیست ویکم بدل شده است. ایران در کانون بحران های مرکب محیطی و الگوهای جنگ ترکیبی قرار دارد؛ وضعیتی که توان حکمرانی را تضعیف و ماهیت نبردهای آینده را دگرگون می سازد. هدف پژوهش واکاوی تعامل مخاطرات محیطی و تاب آوری امنیتی جهت تدوین چارچوب اشراف با تاکید بر پیامدهای آن برای آمادگی پزشکی رزم و حفاظت از سلامت نیروها در تهدیدات ترکیبی است.روش ها: این مطالعه کیفی به روش مرور روایی ساختاریافته بر روی منابع اسنادی منتخب (۱۳۹۴-۱۴۰۴) انجام شد. داده ها با رویکرد ترکیبی (قیاسی-استقرایی) با روش تحلیل مضمون و با استفاده از نرم افزار MAXQDA تحلیل و اعتبار یافته ها از طریق مثلث سازی و بازبینی همتایان تضمین گردید.یافته ها: تحلیل کیفی داده ها منجر به شناسایی چهار مضمون اصلی و درهم تنیده شد که ارکان چارچوب اشراف را تشکیل می دهند: ۱) عوامل تنش زای محیطی زنجیره ای: ناپایداری های هیدرولوژیک (مانند خشکی دریاچه ارومیه و افت آب های زیرزمینی) و تخریب جوی-زمینی (مانند ریزگردها) به عنوان ضریب دهنده تهدید عمل می کنند که ضمن دامن زدن به تنش های سیاسی-اجتماعی، توان عملیاتی و اقتصادی را محدود می سازند؛ ۲) سازه های تاب آوری متعارض: شکافی بنیادین میان پاسخ های مهندسی محور و امنیتی سازی شده دولتی (نظیر سدسازی های کلان) و راهکارهای انطباقی مردم محور (ناشی از بی اعتمادی نهادی مانند حفر چاه های غیرمجاز) وجود دارد که تحریم ها آن را تشدید کرده است؛ ۳) صحنه نبرد بازتعریف شده: در این الگو زیرساخت های حیاتی (آب، انرژی و غذا) اهداف اصلی درگیری های ترکیبی آینده هستند و شرایط محیطی (مانند گردوغبار) به یک قلمروی تاکتیکی فعال برای بهره برداری نظامی تبدیل می شوند و ۴) بازخوردهای بازگشتی: چرخه ای خودافزا شناسایی شد که در آن مخاطرات محیطی منجر به شکنندگی می شود. سپس پاسخ های مهندسی ناسازگار (مانند انتقال آب) مخاطرات ثانویه می آفرینند و تمهیدات امنیتی سخت (مانند ذخیره سازی نظامی منابع) بنیان های اجتماعی تاب آوری بلندمدت را تضعیف می کنند.نتیجه گیری: یافته ها نشان می دهد که مخاطرات محیطی، راهبردهای تاب آوری نهادی و الگوهای نوین جنگ آوری یک سیستم امنیتی یکپارچه و بازگشتی را در ایران شکل می دهند. این پژوهش با عبور از روایت های خطی ساده (الگوی مخاطره-درگیری)، تخریب محیط زیست را یک تقویت کننده سیستمیک ریسک معرفی می کند که در تعامل با عوامل سیاسی عمل می نماید. شکستن این چرخه ناامنی مستلزم گذار به راهبردهای تاب آوری است که استحکام فنی را با مشروعیت اجتماعی و حفاظت سایبری-فیزیکی را با مدیریت اکولوژیک متوازن سازند.

کلیدواژه ها:

امنیت محیط زیستی ، طب نظامی ، تاب آوری ، تغییر اقلیم ، جنگ ترکیبی ، حفاظت از سلامت نیروها