تحلیل تجربی مدل مفهومی اثر هوش مصنوعی بر کارایی تصمیم گیری سرمایه گذاران خرد

در سال های اخیر، ورود گسترده ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی به بازارهای مالی، الگوهای تصمیم گیری سرمایه گذاران را به طور اساسی تغییر داده است. سرمایه گذاران خرد، که اغلب با محدودیت های شناختی و خطاهای رفتاری نظیر بیش اطمینانی، لنگراندازی، ترس از زیان و رفتار گله ای مواجه هستند، بیش از سرمایه گذاران نهادی از این تحولات تاثیر می پذیرند. بررسی تاثیر AI بر کارایی تصمیم گیری مالی این گروه اهمیت زیادی دارد، زیرا تصمیمات آنان بر کارایی کلی بازار سرمایه اثرگذار است.پژوهش حاضر با رویکرد کمی و روش پیمایشی انجام شد. جامعه آماری شامل سرمایه گذاران حقیقی فعال در بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران بود که حداقل یک سال سابقه معامله و تجربه استفاده از ابزارهای AI (مانند ربات های مشاور سرمایه گذاری یا اپلیکیشن های هوشمند) داشتند. نمونه گیری به صورت در دسترس بود و از ۵۳۸ پرسشنامه توزیع شده، ۵۰۰ مورد معتبر برای تحلیل نهایی انتخاب شد. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه استاندارد با ۲۹ گویه بر پایه مقیاس پنج درجه ای لیکرت بود که هفت سازه کلیدی مدل (قابلیت های AI، کیفیت اطلاعات، شفافیت، اعتماد به AI، کاهش سوگیری های رفتاری، وابستگی بیش ازحد، و کارایی تصمیم گیری) را اندازه گیری می کرد. تحلیل داده ها با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری به روش حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) در نرم افزار SmartPLS نسخه ۴ و با بوت استرپینگ ۵۰۰۰ تکراری انجام گرفت.یافته ها نشان داد که قابلیت های فنی AI (β=۰.۲۹۱) و کیفیت اطلاعات ارائه شده (β=۰.۳۸۰) اثر مثبت مستقیم بر کارایی تصمیم گیری دارند. کاهش سوگیری های رفتاری قوی ترین مسیر مثبت (β=۰.۴۲۷) بود، در حالی که وابستگی بیش ازحد اثر منفی معنادار (β=-۰.۱۷۵) داشت. شفافیت AI قوی ترین تاثیر را بر اعتماد (β=۰.۶۲۸) نشان داد و اعتماد اثر مثبت مستقیم ضعیف(β=۰.۲۲۰) اما منفی غیرمستقیم (از طریق وابستگی) بر کارایی ایجاد کرد. ضریب تعیین مدل برای سازه کارایی تصمیم گیری ۰.۶۱۵ بود که قدرت تبیین قوی را تایید می کند.نوآوری اصلی پژوهش، یکپارچه سازی همزمان عوامل روان شناختی (اعتماد، وابستگی و سوگیری ها) با ویژگی های فناوری AI در یک مدل تجربی منسجم برای بازار ایران است. این مدل پایه ای برای تحقیقات آتی فراهم می آورد و به سیاست گذاران، نهادهای نظارتی و طراحان ابزارهای هوشمند کمک می کند تا ضمن بهره برداری از مزایای AI، ریسک های رفتاری را کاهش دهند، مثلا با افزودن مکانیزم های شفافیت الگوریتمی و هشدارهای ضد وابستگی در پلتفرم های مالی.

کلیدواژه ها:

کلیدواژه: هوش مصنوعی ، سرمایه گذاران خرد ، تصمیم گیری مالی ، خطاهای رفتاری ، کارایی اطلاعات