آثار اکراه در عقود و قراردادها

اکراه یکی از مهم ترین عوامل خدشه زننده به «رضا» در فرآیند انعقاد قرارداد است و از منظر حقوق مدنی ایران، در اغلب موارد به جای آن که موجب بطلان عقد شود، «عدم نفوذ» را به دنبال دارد، یعنی عقد تا زمانی که مکره آن را اجازه نکند، اثر حقوقی کامل پیدا نمی کند. این مقاله با رویکردی تحلیلی و دانشگاهی، ضمن تبیین مفهوم اکراه و ارکان آن (تهدید نامشروع، قابلیت انتساب تهدید، موثر بودن تهدید بر اراده، و ارتباط تهدید با اقدام حقوقی)، آثار اکراه را در مرحله تشکیل و پس از تشکیل قرارداد بررسی می کند. در ادامه، نسبت اکراه با مفاهیم نزدیک همچون اضطرار، اشتباه و تدلیس روشن می گردد و آثار عملی عدم نفوذ از حیث امکان تنفیذ یا رد، وضعیت انتقال مال، استرداد عوضین، ضمان منافع و تلف، و مسئولیت مدنی اکراه کننده تحلیل می شود. همچنین اکراه ثالث و تاثیر علم یا جهل طرف مقابل نسبت به اکراه، نقش تعیین کننده ای در سامان دهی مسئولیت ها و حمایت از اعتماد مشروع دارد که در این پژوهش به تفصیل واکاوی می شود. نتیجه مقاله آن است که اکراه به عنوان عامل مخدوش کننده رضا، سازوکاری حمایتی و انعطاف پذیر در حقوق ایران ایجاد کرده است: از یک سو، مکره را از التزام ناخواسته می رهاند و از سوی دیگر، با پذیرش امکان اجازه و تنفیذ، ثبات روابط قراردادی را به طور مطلق قربانی نمی کند.اکراه یکی از مهم ترین عوامل خدشه زننده به «رضا» در فرآیند انعقاد قرارداد است و از منظر حقوق مدنی ایران، در اغلب موارد به جای آن که موجب بطلان عقد شود، «عدم نفوذ» را به دنبال دارد، یعنی عقد تا زمانی که مکره آن را اجازه نکند، اثر حقوقی کامل پیدا نمی کند. این مقاله با رویکردی تحلیلی و دانشگاهی، ضمن تبیین مفهوم اکراه و ارکان آن (تهدید نامشروع، قابلیت انتساب تهدید، موثر بودن تهدید بر اراده، و ارتباط تهدید با اقدام حقوقی)، آثار اکراه را در مرحله تشکیل و پس از تشکیل قرارداد بررسی می کند. در ادامه، نسبت اکراه با مفاهیم نزدیک همچون اضطرار، اشتباه و تدلیس روشن می گردد و آثار عملی عدم نفوذ از حیث امکان تنفیذ یا رد، وضعیت انتقال مال، استرداد عوضین، ضمان منافع و تلف، و مسئولیت مدنی اکراه کننده تحلیل می شود. همچنین اکراه ثالث و تاثیر علم یا جهل طرف مقابل نسبت به اکراه، نقش تعیین کننده ای در سامان دهی مسئولیت ها و حمایت از اعتماد مشروع دارد که در این پژوهش به تفصیل واکاوی می شود. نتیجه مقاله آن است که اکراه به عنوان عامل مخدوش کننده رضا، سازوکاری حمایتی و انعطاف پذیر در حقوق ایران ایجاد کرده است: از یک سو، مکره را از التزام ناخواسته می رهاند و از سوی دیگر، با پذیرش امکان اجازه و تنفیذ، ثبات روابط قراردادی را به طور مطلق قربانی نمی کند.

کلیدواژه ها:

اکراه ، عدم نفوذ ، رضا ، تهدید نامشروع ، اکراه ثالث ، تنفیذ ، رد ، مسئولیت مدنی