پیشگیری از تجاوز جنسی در حقوق ایران با مداقه در سازوکارهای اعمال شده توسط نهادهای اجتماعی در این راستا

تجاوز جنسی از شدیدترین اشکال خشونت جنسی و از جرایم مهم علیه حیثیت، امنیت و تمامیت جسمانی و روانی افراد است که آثار بلندمدت فردی و اجتماعی بر جای می گذارد. سیاست جنایی کارآمد در حقوق ایران برای مقابله با این پدیده، افزون بر ضمانت اجراهای کیفری، نیازمند تمرکز بر راهبردهای پیشگیرانه است؛ زیرا دشواری کشف، موانع گزارش دهی و پیامدهای بزه دیدگی ثانویه، کارایی پاسخ صرفا کیفری را محدود می کند. این مقاله با رویکرد تحلیلی-توصیفی، ضمن تبیین مفهوم پیشگیری از جرم در دو سطح مضیق و موسع، بر دو مدل اصلی پیشگیری از تجاوز جنسی یعنی «پیشگیری وضعی» (کاهش فرصت ها و افزایش خطر کشف از طریق کنترل محیط و موقعیت های پیشاجنایی) و «پیشگیری اجتماعی/آموزش محور» (کاهش عوامل و زمینه های جرم زا با تقویت جامعه پذیری و حمایت های اجتماعی) تمرکز دارد. در ادامه، سازوکارهای اعمال شده توسط نهادهای اجتماعی در ایران مورد مداقه قرار می گیرد؛ از جمله نقش قوه قضاییه در چارچوب تکلیف پیشگیری از جرم، نقش خانواده در نظارت و تربیت اخلاقی و حمایت عاطفی، نقش مدرسه و نهادهای آموزشی در مداخلات زودهنگام، آموزش مهارت های امتناعی و سواد رسانه ای، نقش رسانه های جمعی در آگاه سازی و فرهنگ سازی، و نیز ظرفیت آموزه های اخلاقی و دینی در تقویت خودکنترلی و کنترل اجتماعی غیررسمی. یافته های مقاله نشان می دهد پیشگیری موثر از تجاوز جنسی مستلزم سیاستی چندلایه و هماهنگ است که با بهره گیری توامان از تدابیر وضعی و اجتماعی، ضمن کاهش فرصت های ارتکاب، زمینه های بزه دیدگی و بزهکاری جنسی را نیز محدود کند و از بزه دیدگان و گروه های آسیب پذیر حمایت افتراقی به عمل آورد.تجاوز جنسی از شدیدترین اشکال خشونت جنسی و از جرایم مهم علیه حیثیت، امنیت و تمامیت جسمانی و روانی افراد است که آثار بلندمدت فردی و اجتماعی بر جای می گذارد. سیاست جنایی کارآمد در حقوق ایران برای مقابله با این پدیده، افزون بر ضمانت اجراهای کیفری، نیازمند تمرکز بر راهبردهای پیشگیرانه است؛ زیرا دشواری کشف، موانع گزارش دهی و پیامدهای بزه دیدگی ثانویه، کارایی پاسخ صرفا کیفری را محدود می کند. این مقاله با رویکرد تحلیلی-توصیفی، ضمن تبیین مفهوم پیشگیری از جرم در دو سطح مضیق و موسع، بر دو مدل اصلی پیشگیری از تجاوز جنسی یعنی «پیشگیری وضعی» (کاهش فرصت ها و افزایش خطر کشف از طریق کنترل محیط و موقعیت های پیشاجنایی) و «پیشگیری اجتماعی/آموزش محور» (کاهش عوامل و زمینه های جرم زا با تقویت جامعه پذیری و حمایت های اجتماعی) تمرکز دارد. در ادامه، سازوکارهای اعمال شده توسط نهادهای اجتماعی در ایران مورد مداقه قرار می گیرد؛ از جمله نقش قوه قضاییه در چارچوب تکلیف پیشگیری از جرم، نقش خانواده در نظارت و تربیت اخلاقی و حمایت عاطفی، نقش مدرسه و نهادهای آموزشی در مداخلات زودهنگام، آموزش مهارت های امتناعی و سواد رسانه ای، نقش رسانه های جمعی در آگاه سازی و فرهنگ سازی، و نیز ظرفیت آموزه های اخلاقی و دینی در تقویت خودکنترلی و کنترل اجتماعی غیررسمی. یافته های مقاله نشان می دهد پیشگیری موثر از تجاوز جنسی مستلزم سیاستی چندلایه و هماهنگ است که با بهره گیری توامان از تدابیر وضعی و اجتماعی، ضمن کاهش فرصت های ارتکاب، زمینه های بزه دیدگی و بزهکاری جنسی را نیز محدود کند و از بزه دیدگان و گروه های آسیب پذیر حمایت افتراقی به عمل آورد.

کلیدواژه ها:

تجاوز جنسی ، پیشگیری از جرم ، پیشگیری وضعی ، پیشگیری اجتماعی ، نهادهای اجتماعی ، حقوق ایران