مسئولیت بین المللی دولت ها در قبال آلودگی محیط زیست فرامرزی و اصول حقوقی جبران خسارت ناشی از تغییرات اقلیمی

تغییرات اقلیمی و آلودگی محیط زیست فرامرزی به عنوان یکی از بحران برانگیزترین چالش های قرن بیست و یکم، ساختارهای سنتی مسئولیت بین المللی را با چالش های جدی مواجه کرده است. این مقاله با هدف تحلیل مسئولیت بین المللی دولت ها در قبال آسیب های محیط زیستی فرامرزی و اصول حقوقی حاکم بر جبران خسارت ناشی از تغییرات اقلیمی تدوین شده است. رویکرد پژوهش حاضر توصیفی-تحلیلی و با استفاده از روش کتابخانه ای به بررسی اسناد بین المللی، رویه های قضایی و ادبیات حقوقی معاصر پرداخته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه اصل «عدم آسیب» به عنوان یک هنجار عرفی حقوق بین الملل پذیرفته شده است، اما کاربرد عملی آن در خصوص تغییرات اقلیمی به دلیل پیچیدگی های اثبات رابطه سببیت و ماهیت تجمعی انتشار گازهای گلخانه ای با محدودیت های جدی روبروست. مقاله حاضر استدلال می کند که پیشرفت های اخیر در علم اقلیم شناسی و ظهور رویه های قضایی استراتژیک، زمینه های لازم برای گذار از یک نظام مسئولیت مبتنی بر «خطای فردی» به نظامی مبتنی بر «مسئولیت جمعی» و «تقصیر مشترک» را فراهم آورده است. همچنین، بررسی مکانیسم های موجود جبران خسارت، از جمله مکانیزم وارسا، بیانگر خلاءهای قانونی در زمینه الزام آوری و ضمانت اجرایی است. در نهایت، این مقاله به این نتیجه می رسد که برای تحقق عدالت اقلیمی، اصلاح ساختار حقوقی بین الملل از طریق تدوین کنوانسیون های تخصصی مسئولیت، ادغام حقوق محیط زیست با حقوق بشر و تقویت صلاحیت دادگاه های بین المللی امری اجتناب ناپذیر است.

کلیدواژه ها:

مسئولیت بین المللی دولت ها ، آلودگی محیط زیست فرامرزی ، جبران خسارت ، تغییرات اقلیمی