سرمایه اجتماعی به مثابه زیرساخت نرم در مدیریت شهری: تحلیلی نظری در چارچوب جامعه شناسی شهری

این پژوهش به بررسی رابطه میان سرمایه اجتماعی و کارآمدی مدیریت شهری در شهرهای ایران با رویکردی تلفیقی پرداخته است. با توجه به اهمیت روزافزون سرمایه اجتماعی در ادبیات علوم اجتماعی و حکمرانی شهری، و همچنین چالش های موجود در مدیریت شهری ایران، درک عمیق تر این رابطه از اهمیت بالایی برخوردار است. هدف اصلی این تحقیق، تبیین چگونگی تاثیرگذاری ابعاد مختلف سرمایه اجتماعی بر سازوکارهای مدیریت شهری و در مقابل، شناسایی نقش مدیریت شهری در تقویت سرمایه اجتماعی بوده است.روش تحقیق حاضر، ترکیبی از تحلیل نظری و بررسی پیشینه پژوهش های داخلی و خارجی با تمرکز بر منابع جدید (۱۴۰۰-۱۴۰۳ / ۲۰۲۰-۲۰۲۴) است. چارچوب نظری پژوهش بر پایه تلفیق نظریات کلاسیک و معاصر سرمایه اجتماعی (کلمن، لین، پاتنام، وولکاک) با رویکردهای نوین حکمرانی شهری (استوکر، اوستروم) بنا شده است. این چارچوب، سرمایه اجتماعی را در سه سطح خرد (پیوندهای محلی)، میانی (شبکه های مدنی) و کلان (اعتماد نهادی) مورد تحلیل قرار داده و آن را به عنوان یک «زیرساخت نرم» حیاتی برای مدیریت شهری معرفی می کند.یافته های این پژوهش نشان می دهد که سرمایه اجتماعی، در تمامی ابعاد خود، تاثیر معناداری بر ارتقای کیفیت مدیریت شهری دارد. در سطح خرد، اعتماد و هنجارهای مشترک محلی، مشارکت شهروندی را در امور شهری تسهیل می کند. در سطح میانی، شبکه های مدنی و سازمان های مردم نهاد، به عنوان میانجی گر، ارتباط میان شهروندان و نهادهای مدیریت شهری را تقویت کرده و از این طریق مشارکت در تصمیم گیری ها را افزایش می دهند. در سطح کلان نیز، شفافیت و پاسخگویی مدیریت شهری، منجر به تقویت اعتماد نهادی و مشروعیت بخشی به سیاست های شهری می شود. علاوه بر این، پژوهش نشان داد که این رابطه دوسویه بوده و مدیریت شهری کارآمد و مشارکتی، خود به تقویت سرمایه اجتماعی در جامعه یاری می رساند.در نتیجه، پیشنهاد می شود که مدیریت شهری در ایران، ضمن تمرکز بر برنامه ریزی های کالبدی و زیرساختی، راهبردهای مبتنی بر تقویت سرمایه اجتماعی را در اولویت قرار دهد. ایجاد بسترهای لازم برای شکل گیری و تقویت شبکه های اجتماعی، ارتقای شفافیت و پاسخگویی نهادی، و تسهیل مشارکت فعال شهروندان، از جمله راهکارهای عملی در این زمینه است. چرا که بدون این «زیرساخت نرم»، اثربخشی و پایداری سیاست های مدیریت شهری محدود خواهد بود

کلیدواژه ها:

سرمایه اجتماعی ، مدیریت شهری ، حکمرانی شهری ، مشارکت شهروندی ، اعتماد نهادی ، تاب آوری شهری