چالش های اخلاقی و امنیتی آموزش مجازی داده محور

گسترش آموزش مجازی داده محور، هم زمان با تحول دیجیتال نظام های آموزشی، موجب تغییرات عمیق در فرایندهای یاددهی–یادگیری، ارزیابی آموزشی و تصمیم گیری های سیاستی شده است. بهره گیری از کلان داده ها، تحلیل یادگیری و الگوریتم های هوشمند، ظرفیت هایی نظیر شخصی سازی آموزش، پیش بینی عملکرد تحصیلی و ارتقای کارآمدی نظام آموزشی را فراهم کرده است. با این حال، این تحولات، چالش های اخلاقی و امنیتی پیچیده ای را نیز به همراه داشته اند که در صورت بی توجهی، می توانند به نقض حقوق بنیادین یادگیرندگان، تضعیف عدالت آموزشی و کاهش اعتماد عمومی به آموزش مجازی منجر شوند.هدف این مقاله، ارائه یک مرور نظام مند و تحلیلی از ادبیات پژوهشی داخلی و بین المللی پیرامون اخلاق و امنیت در آموزش مجازی داده محور است. بدین منظور، ۴۲ مقاله علمی منتشرشده بین سال های ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۴ در پایگاه های معتبر مورد بررسی قرار گرفت. تحلیل یافته ها نشان می دهد که چالش های این حوزه را می توان در هفت محور مفهومی شامل حریم خصوصی داده ها، رضایت آگاهانه، مالکیت داده های آموزشی، نظارت دیجیتال، سوگیری الگوریتمی، امنیت اطلاعات و تنظیم گری نهادی دسته بندی کرد. نتایج حاکی از آن است که فقدان چارچوب های اخلاقی شفاف و بومی سازی نشده، یکی از مهم ترین موانع توسعه پایدار آموزش مجازی در کشورهای در حال توسعه، از جمله ایران، به شمار می رود. این مقاله با ارائه تحلیل انتقادی ادبیات موجود، بر ضرورت بازتعریف رابطه میان فناوری، اخلاق و آموزش تاکید می کند.