بررسی همبستگی سواد ریاضی و زبان آموزی در دانش آموزان دوزبانه

دانش آموزان دوزبانه (که به دو زبان مختلف صحبت می کنند و آموزش رسمی به زبانی غیر از زبان مادری آنان ارائه می شود) گروه قابل توجهی از جمعیت دانش آموزی را در ایران و جهان تشکیل می دهند. این مقاله با رویکرد مروری تحلیلی به بررسی همبستگی بین سواد ریاضی و زبان آموزی در دانش آموزان دوزبانه می پردازد. یافته های حاصل از مرور پژوهش های تجربی نشان می دهد که رابطه معنادار و مثبتی بین سواد زبانی و سواد ریاضی در دانش آموزان دوزبانه وجود دارد (r = ۰.۶۳ تا ۰.۷۸). این همبستگی از طریق سه مکانیسم اصلی تبیین می شود: نخست اینکه حل مسئله ریاضی نیازمند درک متون کلامی است و ضعف در زبان آموزش، درک مسئله را مختل می کند. دوم اینکه مهارت های زبانی پایه (واژگان، نحو، درک مطلب) با مهارت های عددی و استدلال فضایی رابطه دوطرفه دارند. سوم اینکه دانش آموزان دوزبانه با برخورداری از انعطاف پذیری شناختی بالاتر، در صورت پشتیبانی زبانی مناسب، پتانسیل عملکرد ریاضی بالاتری دارند. نتایج مطالعات بین المللی (مانند PISA و TIMSS) نشان می دهد که شکاف عملکرد ریاضی بین دانش آموزان دوزبانه و تک زبانه در کشورهایی که آموزش به زبان مادری ارائه می دهند، به طور معناداری کمتر است. در نظام آموزشی ایران، راهکارهایی مانند آموزش مفاهیم ریاضی به صورت تصویری، استفاده از دوزبانگی انتقالی و توانمندسازی معلمان در مهارت های تدریس دوزبانه، به عنوان موثرترین روش ها برای کاهش اثرات منفی دوزبانگی بر یادگیری ریاضی شناسایی شده اند. نتیجه گیری می شود که سواد ریاضی و زبان آموزی در دانش آموزان دوزبانه به شدت به هم وابسته هستند و طراحی برنامه های درسی یکپارچه زبان-ریاضی و حمایت زبانی هدفمند در سال های اولیه تحصیل، برای موفقیت این دانش آموزان ضروری است.

کلیدواژه ها:

دوزبانگی ، سواد ریاضی ، زبان آموزی ، دانش آموزان دوزبانه ، همبستگی ، آموزش ریاضی