الگو یابی و بهینه سازی فضایی خدمات درمانی با استفاده از مدل های Minimize Impedance، Maximize Coverage و P Median در بستر GIS؛ مطالعه موردی: شهر زنجان

عدالت فضایی در توزیع خدمات شهری یکی از چالش های اساسی برنامه ریزی شهری است و نابرابری در دسترسی، پیامدهایی جدی در کارایی شبکه خدمات و کیفیت زندگی شهروندان ایجاد می کند. بسیاری از پژوهش های پیشین تنها بر یک مدل مکان یابی تکیه داشته اند و بنابراین قادر به ارائه تصویری جامع از نابرابری فضایی نبوده اند. این مطالعه با هدف برطرف کردن این شکاف، از رویکردی چندمدلی مبتنی بر سه مدل مکان یابی–تخصیص شامل Minimize Impedance، Maximize Coverage و P Median بهره گرفته و تلاش کرده است الگوی فضایی بهینه ای برای استقرار خدمات درمانی ارائه کند. روش تحقیق مبتنی بر تحلیل شبکه ای در محیط GIS، محاسبه شاخص های زمان سفر، کارایی پوشش، تعادل بار خدماتی و ارزیابی سناریوهای مکانی بوده است. یافته ها نشان می دهد که میانگین زمان سفر در وضعیت موجود ۱۴.۲ دقیقه و سطح پوشش جمعیت تنها ۴۱ درصد است که بیانگر نابرابری ساختاری در دسترسی است. اجرای مدل Minimize Impedance موجب کاهش ۳۸ درصدی هزینه مکانی شد، درحالی که مدل Maximize Coverage توانست پوشش جمعیت را به بیش از ۸۰ درصد افزایش دهد. مدل P Median نیز با کاهش شاخص عدم تعادل خدماتی از ۱.۳۴ به ۰.۶۸، کارایی تخصیص را بهبود بخشید. ترکیب نتایج سه مدل، مکان های بهینه را در پهنه های شرق، شمال شرق، غرب و شمال غرب شهر مشخص کرد. یافته های پژوهش تاکید می کند که رویکرد چندمدلی نسبت به مدل های منفرد، درک دقیق تری از نابرابری فضایی فراهم کرده و می تواند مبنای تصمیم سازی برای ساماندهی شبکه خدمات درمانی باشد.

کلیدواژه ها:

عدالت فضایی ، مکان یابی–تخصیص ، تحلیل شبکه ای ، دسترسی شهری ، P Median ، خدمات درمانی.