نام شناسی و مکان یابی رودخانه «بند امیر» [Bendemir] در کرانه های شمالی خلیج فارس بر مبنای نقشه گیوم دولیل فرانسوی از ایران عصر صفوی

هم زمان با عصر صفوی (سده ۱۶-۱۸م./ ۱۰-۱۲ق.) تکاپوهای جغرافیایی اروپائیان از ایران، این بار در قالب ترسیم نقشه های جغرافیایی، وضعیت جدیدی به خود گرفت. علاوه بر تعدد نقشه ها، تنوع اطلاعات درج شده در آنان درباره مشخصه های جغرافیایی ایران، از جمله توصیف چهره طبیعی ایران، قابل توجه است. از آنجا که نقشه نگاران اروپایی به اندازه سفرنامه نویسان دست به مطالعات میدانی و پیمایشی نمی زدند، بعضا برخی خطاهای ادراکی درباره یک جای نام ایرانی در نقشه هایشان بازتاب پیدا می کرد. در همین راستا، هدف مقاله پیش رو آن است تا نحوه نامگذاری و مکان گزینی رودخانه ای با نام «بند امیر» در کرانه های شمالی خلیج  فارس را در نقشه ای که «گیوم دولیل»[۱] فرانسوی در سال ۱۷۰۲م./ ۱۱۱۳ق. از ایران و سرزمین های پیرامونی آن ترسیم کرد، مورد بررسی قرار دهد. پرسش مقاله این است که «ریشه تاریخی نام "بند امیر" در نقشه دولیل که در کرانه های شمالی خلیج  فارس مکان گزینی شده چیست و تا چه اندازه مکان یابی وی با واقعیت های جغرافیایی معاصر صفوی، همخوانی دارد؟». روش این مقاله، توصیفی -تطبیقی است. یافته های مقاله الگویی از تعارض جغرافیای ذهنی نقشه نگار با واقعیت های سرزمینی صفویان را نمایان می سازد؛ به طوری که رودخانه ای با نام «بند امیر»، نه تنها دارای هویت جغرافیایی مستقل در کرانه های شمالی خلیج  فارس نبود، بلکه با واقعیت های سرزمینی صفویان در ایالت فارس نیز همخوانی نداشت. درواقع دولیل، از یک سو متاثر از خطایی ادراکی توسط سفرنامه نویسان و نقشه نگاران پیشینی و از سوی دیگر شهرت تاریخی بند مشهور به امیر، منتسب به عضدالدوله بویهی، این نام را به «رودخانه سکان» یا «قره آغاج» بعدی، اطلاق کرد.

کلیدواژه ها:

ایران ، خلیج فارس ، رودخانه بند امیر ، گیوم دولیل ، نقشه نگاری اروپایی ، صفوی