مقایسه روش های NIR و شیمی مرطوب در ارزشیابی ترکیب شیمیایی و قابلیت هضم مواد مغذی در بقولات علوفه ای

هدف: ارزیابی دقیق ترکیبات شیمیایی و کیفیت تغذیه ای خوراک های دامی، به ویژه گیاهان علوفه ای، نقش کلیدی در تدوین جیره های متعادل، ارتقای عملکرد دام و کاهش هزینه های تولید دارد. در میان روش های موجود، طیف سنجی فروسرخ نزدیک (NIR) به عنوان روشی سریع، غیرمخرب، کم هزینه و بدون نیاز به مواد شیمیایی، جایگاه ویژه ای در آنالیز خوراک پیدا کرده است. این روش به دلیل سهولت اجرا و قابلیت تحلیل سریع نمونه ها، به ویژه در شرایط مزرعه، به عنوان جایگزینی عملی برای روش های شیمیایی مرسوم مطرح شده است. هدف این پژوهش، مقایسه دقت روش NIR با روش های آزمایشگاهی مرجع در برآورد ترکیبات شیمیایی، اجزای پروتئینی و کربوهیدراتی و شاخص های تغذیه ای گیاهان لگومینه با تمرکز بر مدل CNCPS بود. روش پژوهش: نمونه های علوفه ای شامل دو رقم ماشک معمولی (Vicia sativa) و گل خوشه ای (Vicia villosa)، یک رقم نخود علوفه ای (Pisum arvense) و یونجه (Medicago sativa) به عنوان گیاه شاهد از نظر ماده آلی (OM)، پروتئین خام (CP)، الیاف نامحلول در شوینده خنثی (NDF)، الیاف نامحلول در شوینده اسیدی (ADF)، لیگنین (ADL)، نشاسته، خاکستر خام و بخش های پروتئین و کربوهیدرات براساس بخش­بندی مورداستفاده در سامانه کربوهیدرات و پروتئین خالص کرنلCNCPS  در سه تکرار اندازه گیری شدند. هم چنین شاخص های تغذیه ای شامل مصرف ماده خشک (DMI)، مجموع مواد مغذی قابل هضم (TDN)، انرژی قابل هضم (DE)، انرژی قابل متابولیسم (ME) و شاخص کیفیت (QI) با دو روش NIR و شیمی مرطوب برآورد شدند. برای بررسی تطابق آماری بین دو روش، از شاخص هایی مانند میانگین اختلاف (Bias)، ریشه میانگین مربعات خطا (RMSE)، ضریب تطابق کونکوردنس (CCC) و حد توافق بلاند-آلتمان (LOA) استفاده شد. یافته ها: یافته ها نشان دادند که روش NIR در برآورد ترکیبات شیمیایی کلیدی مانند پروتئین خام، ماده آلی، نشاسته و کربوهیدرات های کل (CHO) و بخشB۱  از دقت بالا و همبستگی قوی با روش مرجع برخوردار بود (۸۵/۰CCC=). NIR هم چنین در تخمین شاخص های انرژی مانند TDN،DE  وME  تطابق قابل قبولی داشت. با این حال، در ارزیابی اجزای ساختاری نظیر ADL، NDF و دیگر بخش های پروتئین (ADIP وNDIP ) و بخش­های کربوهیدرات (B۲، B۳ و C) دقت و تطابق کاهش یافته و اختلاف های آماری معنی­داری با روش تجزیه شیمیایی مشاهده شد. این نتایج نشان می دهد که حساسیت طیفی روش NIR در تشخیص اجزای دیر هضم و غیرقابل تجزیه محدود بوده و برای تحلیل دقیق اجزای دینامیک مدل CNCPS مناسب نیست. نتیجه گیری: روش NIR با توجه به قابلیت های منحصربه فرد خود، به ویژه سرعت، سهولت اجرا و سازگاری با آنالیزهای میدانی، می تواند به عنوان ابزاری کارآمد در غربال گری سریع، پایش کیفیت خوراک و کاربردهای روزمره در آزمایشگاه های تجزیه خوراک مورداستفاده قرار گیرد. با این حال، برای تحلیل دقیق اجزای مدل های دینامیکی تغذیه دام مانند CNCPS و اجزای مقاوم تر، همچنان استفاده از روش های شیمیایی مرجع دارای مزیت است. تلفیق NIR به عنوان ابزار مکمل در کنار روش های کلاسیک، می تواند رویکردی بهینه در آنالیز جامع خوراک دام فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

توافق آماری ، روش مرجع اندازه گیری ، طیف سنجی فروسرخ نزدیک ، کیفیت علوفه ، CNCPS