مطالعه باستان متالورژی و خوردگی در دو شئ پایه مسی از باغ موزه هرندی کرمان، ایران (هزاره سوم پیش ازمیلاد)

استان کرمان، پهناورترین استان کشور در جنوب شرقی فلات مرکزی ایران است. این استان دارای محوطه های باستانی زیادی مانند: جیرفت، یحیی، تل ابلیس و غیره است. تا به حال آثار فلزی بسیاری از این محوطه ها به دست آمده است که اکثرا در موزه ها نگه داری می شوند. در این پژوهش به بررسی دو شئ مسی متعلق به موزه هرندی کرمان، شئ ۱ با شماره ثبتی ۱۱۵۹۳ به فرم ظرف و شئ ۲ با شماره ثبت ۱۱۵۹۴ به فرم آینه یا ابزاری کاربردی، مورد پژوهش قرار گرفته است. پرسشی که در این پژوهش مطرح می شود این است که روش ساخت، ترکیب آلیاژی، شناسایی و پایداری محصولات خوردگی اشیاء مفرغی موزه هرندی چیست و این عوامل چه نقشی در پایداری این دو شئ مفرغی دارند؟ به این منظور از تجهیزات آنالیزی، رادیوگرافی با استفاده از اشعه ایکس، SEM-EDX و (XRD) استفاده شد. باتوجه به آنالیزهای دستگاهی اشعه ایکس، میکرسکوپ الکترونی روبشی مجهز به طیف سنجی پراش انرژی پرتو ایکس مشخص شد که این آثار دارای آلیاژ با ترکیب (Cu-As) هستند که باتوجه به درصد بالای عنصر آرسنیک در این آثار جز مفرغ های آرسنیکی محسوب می شوند که از کارپذیری و چغرمگی خوبی برخوردار هستند؛ هم چنین آنالیزهای میکرسکوپ الکترونی روبشی نشان می دهد که این دو شئ به روش کارسرد (Cold-working) و تاب کاری (Annealing) ساخته شده اند. تصاویر رادیوگرافی نشان دهنده مغز سالم فلزی در این دو شئ است. در آنالیز دستگاهی XRD که به منظور شناسایی خوردگی ها (آسیب) اصلی برروی این آثار استفاده شد، نشان دهنده محصولات خوردگی کلریدی، کربناتی و اکسیدی، شناسایی شده است. باتوجه به pHسنجی محصولات خوردگی و مطابقت آن با دیاگرام پوربه، مهم ترین محصولات خوردگی در pH=۴.۵, ۵ مربوط به مالاکیت، آتاکامیت و بروچانتیت است که باتوجه به آنالیز دستگاهی پراش اشعه ایکس، این محصولات خوردگی برروی آثار موجود، تایید شده است.

کلیدواژه ها:

موزه هرندی کرمان ، فن ساخت ، Cu-As ، Corrosion ، SEM-EDX