در جستجوی زردشت: امکان سنجی ارتباط فرهنگ های عصرآهن جنوب آسیای میانه با آئین زردشتی

زردشت یکی از مهم ترین و تاثیرگذارترین شخصیت های تاریخ ایران باستان است. به رغم اهمیت فهم زمان زیست زردشت در درک بهتر روند تحولات فرهنگی جامعه ایرانی، تنوعی از تاریخ های پیشنهادی از دوره نوسنگی تا دوره هخامنشی، بر دشواری ورود به این مساله گواهی می دهد. گوناگونی تاریخ های پیشنهادی که از منابع کلاسیک، متون پهلوی و آثار نویسندگان دوره اسلامی مستفاد شده است بعدتر با مطالعات زبان شناسی و داده های باستان شناسی نظم گرفت. در این پژوهش تلاش می شود با مبنا قرار دادن مطالعات زبان شناسی، داده های باستان شناسی هزاره دوم و اول پیش ازمیلاد آسیای میانه با هدف امکان سنجی ارتباط آن ها با آئین زردشتی بررسی و ارزیابی گردد. در این راستا این مساله طرح می شود که، تا چه اندازه می توان بین تحولات هزاره دوم پیش ازمیلاد در شرق جهان ایرانی و ظهور زردشت ارتباط برقرار کرد؟ به علاوه، داده های باستان شناسی عصرآهن آسیای میانه چه اطلاعاتی راجع به زردشتی گری به دست می دهد؟ به منظور پاسخ به مسائل طرح شده از مطالعات کتابخانه ای و گزارش های میدانی با روش توصیفی-تحلیلی استفاده شده است. این پژوهش نشان می دهد هم زمان با تحولات اجتماعی اواخر فرهنگ بلخی-مروی و شروع عصرآهن برخی تحولات فرهنگی نیز در جریان بوده است که با استناد به مطالعات زبان شناسی و داده های باستان شناسی می توان آن ها را در بافتار آئین زردشتی ارزیابی و تفسیر کرد. از مصادیق این تحولات می توان به ناپدیدشدن دفن مردگان در گورها، فراوانی گورهایی با استخوان های مفصل بندی نشده، رواج واگذاری اجساد در فضای باز و کشف شواهدی از آتشکده های زردشتی اشاره کرد. با استناد به مطالعات باستان شناسی، متون تاریخی و مطالعات زبان شناسی، هم زمان با آخرین سده های مفرغ پایانی و شروع عصرآهن، تحولات اجتماعی گسترده ای در آسیای میانه شکل گرفته است که می توان آن را با ایدئولوژی های مذهبی تفسیر کرد. احتمالا بتوان تحولات فوق را در بافتار جنوب آسیای میانه با ظهور مذهب و پیامبر جدید (زردشت؟) پیوند داد. پیامبری که احتمالا در حدود ۱۵۰۰-۱۷۰۰پ.م. در شرق جهان ایرانی ظهور کرد و پایه گذار یکی از قدیمی ترین و تاثیرگذارترین آئین های دنیای باستان گردید.

کلیدواژه ها:

زردشت ، عصرآهن ، آسیای میانه ، تدفین ، آتشکده