جنوب فارس در گذار از اشکانیان به ساسانیان، براساس شواهد تاریخی و مدارک باستان شناختی

در اوایل سده سوم میلادی، ایران شاهد تحولات سیاسی و نظامی عمیقی بود که به ظهور یکی از بزرگ ترین سلسله های تاریخ این سرزمین، یعنی ساسانیان، انجامید. براساس منابع تاریخی اردشیر برای تسلط بر فارس، به ویژه نواحی جنوب آن چندین نبرد را انجام داده است. در مطالعات باستا ن شناسی ساسانی، خاندان های جنوب فارس در دوره گذار از اشکانیان به ساسانیان مغفول مانده است. پژوهش حاضر بر آن است باتوجه به شواهد تاریخی خاندان های قدرت در جنوب فارس را شناسایی کند تا به این پرسش پاسخ دهد که، کدام داده های باستان شناسی وجود قدرت های محلی را در دوره اشکانی در جنوب فارس نشان می دهند؟ هم چنین، ارتباط این خاندان ها با حکومت اشکانی و روش های «اردشیر» برای مقابله با آنان بررسی می شود. پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای و میدانی انجام شده است. منابع تاریخی از خاندان های «نوشزاد» و «سباک» در ابرساس و «میلادیان» در لارستان و قدرت هایی مانند «هفتواد» در کجاران و «سنطرق» در بحرین یاد می کنند. براساس منابع تاریخی، شیوه های نظامی، دیپلماسی و پیوند با خاندان های اشکانی، از راهکارهای ساسانیان برای تثبیت قدرت و مشروعیت در ایران و به ویژه در جنوب فارس بوده است؛ هم چنین، یافته های باستان شناسی نشان می دهد خاندان های قدرت در جنوب فارس حضور داشتند. محوطه تمب بت به عنوان یک مقر شبه شاهی در دوره اشکانی، نشانی از وجود قدرت در جنوب فارس است. عوامل قدرت این خاندان ها شامل پیوندهای خویشاوندی با پارتیان، موقعیت ژئوپلیتیکی، کنترل راه های تجاری و شبکه ای از قلعه ها (براساس گاهنگاری سفالی قعله های منطقه هرمز فارس در پژوهش است.

کلیدواژه ها:

خاندان های اشکانی ، ساسانیان ، اردشیر بابکان ، جنوب فارس ، هرمز ، سفال اشکانی