تحلیل تطبیقی عوامل موثر بر نابرابری های نظام سکونت شهری-روستایی (مطالعه موردی: استان چهارمحال و بختیاری)

هدف: نابرابری های نظام سکونت شهری-روستایی یکی از چالش های عمده توسعه منطقه ای در ایران محسوب می شود. این پژوهش با هدف تحلیل عوامل موثر بر نابرابری های نظام سکونت در استان چهارمحال و بختیاری و ارائه مدل تبیینی برای توسعه متوازن انجام شده است. روش پژوهش: پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی و روش ترکیبی (کمی-کیفی) انجام شد. نمونه آماری شامل ۳۸۴ نفر از ساکنان شهری و روستایی (بر اساس فرمول کوکران) و ۲۰ نفر از کارشناسان (نمونه گیری هدفمند) بود. داده ها از طریق پرسشنامه محقق ساخته، مصاحبه نیمه ساختاریافته و تحلیل های فضایی گردآوری شد. برای تجزیه وتحلیل از آزمون های آماری (t-test، ANOVA، رگرسیون(، تحلیل های فضایی (GIS)، تکنیک دلفی و روش MICMAC استفاده شد. یافته ها:  نتایج نشان داد که مهاجرت خروجی در مناطق روستایی (۲۲.۳ نفر) به طور معناداری بیشتر از مناطق شهری (۱۲.۵ نفر) است (p<۰.۰۰۱). درآمد سرانه شهری (۱۲.۳ میلیون تومان) نسبت به روستایی (۷.۴ میلیون تومان) و دسترسی به زیرساخت ها در شهرها (۳.۱۰) نسبت به روستاها (۲.۲۰) به طور معناداری بالاتر است. تحلیل MICMAC سه عامل کلیدی کم آبی و تغییرات اقلیمی، کمبود زیرساخت های اقتصادی و ناکارآمدی سیاست ها را به عنوان محرک های اصلی نابرابری شناسایی کرد. تکنیک دلفی با میانگین توافق ۴.۸ برای مهاجرت گسترده و ۴.۹ برای کم آبی، اهمیت این عوامل را تایید نمود. نتیجه گیری: نابرابری های نظام سکونت در استان چهارمحال و بختیاری ناشی از تاثیر متقابل عوامل اجتماعی-جمعیتی، اقتصادی و زیست محیطی است. مدل ارائه شده نشان می دهد که سرمایه گذاری در زیرساخت های روستایی، مدیریت بهینه منابع آب و بهبود سیاست های توسعه ای می تواند به کاهش نابرابری ها و دستیابی به توسعه متوازن منجر شود.

کلیدواژه ها:

Settlement system ، Urban–rural inequality ، MICMAC ، GIS ، Foresight ، Balanced development ، نظام سکونت ، نابرابری شهری-روستایی ، MICMAC ، GIS ، آینده نگری ، توسعه متوازن.