واکاوی مراحل و فرآیندهای تدوین سیاست های عمومی در ایران

تدوین سیاست های عمومی در ایران به عنوان یکی از مهم ترین فرآیندهای حکمرانی، تحت تاثیر ساختار نهادی پیچیده، نقش نهادهای مختلف از جمله مقام معظم رهبری، مجلس شورای اسلامی، قوه مجریه و مجمع تشخیص مصلحت نظام قرار دارد. هدف این مقاله، واکاوی مراحل و فرآیند تدوین سیاست های عمومی در ایران با تمرکز بر مدل چرخه ای سیاستگذاری است که شامل شناسایی مسئله، دستورگذاری، تدوین و شکل گیری سیاست، مشروعیت بخشی و تصویب، اجرا و ارزیابی می باشد. روش تحقیق حاضر، رویکرد کیفی توصیفی-تحلیلی مبتنی بر مرور نظام مند ادبیات علمی، مقالات منتشرشده در نشریات معتبر ایرانی و مدل های نظری سیاستگذاری عمومی (مانند مدل های Lasswell، Jones و مدل های بومی شده در ایران) است. یافته ها نشان می دهد که فرآیند تدوین در ایران اغلب از بالا به پایین، متمرکز و ایدئولوژی محور است، با نقش برجسته رهنمودهای سیاست های کلی نظام که توسط مقام رهبری ابلاغ می شود. مراحل شناسایی مسئله و دستورگذاری معمولا تحت تاثیر عوامل سیاسی-ارزشی و نه صرفا کارشناسی قرار دارد؛ تدوین سیاست ها غالبا در مجمع تشخیص یا نهادهای تخصصی پیگیری می شود اما با چالش هایی مانند عدم هماهنگی بین نهادی، ضعف پشتوانه شواهد علمی و کارشناسی ناکافی همراه است. اجرا اغلب با مشکلات ساختاری، منابع محدود و ناهماهنگی سازمانی مواجه می شود و ارزیابی به صورت سیستماتیک ضعیف است که منجر به تکرار سیاست های ناکارآمد می گردد. نتیجه گیری کلی مقاله تاکید دارد که برای بهبود فرآیند تدوین، نیاز به تقویت نهادهای کارشناسی مستقل، افزایش مشارکت ذی نفعان، ارتقای شواهدمحوری و ایجاد مکانیزم های ارزیابی مستمر وجود دارد تا سیاست های عمومی کاراتر و پاسخگوتر شوند.

کلیدواژه ها:

سیاست های عمومی ، چرخه سیاست گذاری ، تدوین سیاست ، ایران ، مجمع تشخیص مصلحت