بازسازی مفهوم "خانه" در روان شناسی پناهندگی: واکاوی آسیب های مکانی و فرآیندهای تاب آوری در پناهندگان افغانستانی مقیم ایران

زمینه و هدف: پناهندگی، به ویژه در بافت میزبانی طولانی مدت، مفهوم عمیقا شخصی و فرهنگی «خانه» را با چالش مواجه می سازد. این پژوهش با هدف بازسازی معنایی مفهوم "خانه" در تجربه زیسته پناهندگان افغانستانی مقیم ایران و با تمرکز بر واکاوی همزمان آسیب های مکانی ناشی از آوارگی و فرآیندهای تاب آوری و سازگاری آنان انجام شد.روش: این مقاله مروری، با رویکردی کیفی و تحلیلی و با استفاده از روش مطالعه اسنادی و کتابخانه ای نظام مند نگاشته شده است. داده های مورد نیاز از طریق واکاوی و ترکیب ۲۱ منبع علمی داخلی (پژوهش های میدانی در ایران) و ۱۷ منبع لاتین (نظریه های روان شناسی پناهندگی، مکان و تاب آوری) استخراج و تحلیل شده اند.یافته ها: یافته ها نشان می دهد مفهوم خانه برای پناهندگان افغانستانی در ایران، در یک کشاکش دیالکتیکی بین زخم و بازسازی شکل می گیرد. از یک سو، این گروه با آسیب های مکانی همچون «حسرت مکانی»، «غربت مرضی»، «بی خانگی روانی» و «گسست هویت جمعی» مواجهند. از سوی دیگر، آنان از طریق فرآیندهای فعال تاب آوری مانند «معنا سازی مجدد از خانه»، «تعلق سازی از طریق شبکه های اجتماعی و فرهنگی»، «حفظ و بازآفرینی نشانه های فرهنگی خانه در تبعید» و «ایده پردازی خانه آینده»، در حال بازتعریف پویای خانه به مثابه یک واقعیت چند مکانی، رابطه ای و روان شناختی هستند.نتیجه گیری: خانه برای پناهنده افغانستانی در ایران، دیگر صرفا یک مکان فیزیکی و ازدست رفته نیست؛ بلکه ساحتی روانی-اجتماعی است که به طور مستمر در تقابل بین خاطره آسیب زا و امید به آینده ساخته و بازساخته می شود. این درک پیچیده، ضرورت توجه همزمان به مداخلات کاهش دهنده آسیب و برنامه های تقویت کننده تاب آوری را در سیاست گذاری های اجتماعی و خدمات روان شناختی ویژه این جمعیت آشکار می سازد.

کلیدواژه ها:

خانه ، روان شناسی پناهندگی ، آسیب مکانی ، تاب آوری ، پناهندگان افغانستانی ، هویت مکانی ، غربت (نوستالژی).