تحلیل فنی–اقتصادی تاخیرات پروژه های عمرانی با رویکرد CPM/EV و ارائه چارچوب حقوقی اثبات و مطالبه خسارت تاخیر

چکیده: تاخیر در پروژه های عمرانی علاوه بر افزایش مدت اجرا، موجب تشدید هزینه های مستقیم و غیرمستقیم و شکل گیری اختلافات قراردادی پیرامون تمدید مدت و مطالبه خسارت می شود. هدف این پژوهش، ارائه یک رویکرد یکپارچه برای تحلیل فنی–اقتصادی تاخیرات با اتکا به روش مسیر بحرانی (CPM) و مدیریت ارزش کسب شده (EV/EVM) و تبدیل خروجی های فنی به چارچوب اثبات و مطالبه خسارت تاخیر در بستر شرایط پیمان عمومی (نشریه ۴۳۱۱) است. روش پژوهش به صورت مطالعه موردی و مبتنی بر داده های واقعی یک پروژه ساختمانی اداری–تجاری با مبلغ اولیه ۲۵۰ میلیارد تومان و مدت قراردادی ۷۲۰ روز انجام شد. داده ها شامل برنامه مبنای مصوب و ۱۸ به روزرسانی ماهانه در Primavera P۶، به همراه سوابق هم زمان پروژه (۸۵ صورت جلسه، ۱۲۰ نامه، ۲۵ دستورکار، ۶۰ RFI) و داده های مالی و پیشرفت (۲۴ صورت وضعیت و ۲۴ گزارش هزینه) بود. نتایج CPM نشان داد تاخیر نهایی پروژه ۱۶۷ روز بوده و مدت مسیر بحرانی از ۷۲۰ به ۸۸۷ روز افزایش یافته و شناوری اولیه ۴۵ روز به صفر کاهش یافته است. تحلیل رخدادها مشخص کرد رخدادهای منتسب به کارفرما شامل تاخیر نقشه های تاسیسات (D۰۱=۲۵ روز)، تعلیق کارگاه (D۰۴=۳۰ روز) و تغییرات محوطه (D۰۲=۱۸ روز) اثر بحرانی داشته اند، در حالی که رخداد پیمانکار در تامین نما (D۰۳=۱۵ روز) عمدتا نزدیک-بحرانی بوده است. بر اساس تفکیک مسئولیت و همپوشانی، تاخیر خالص قابل استحقاق ۱۱۸ روز برآورد شد. تحلیل EV/EVM روند تشدید عقب افتادگی و اضافه هزینه را تایید کرد؛ به طوری که SPI از ۰٫۹۲ (ماه ۶) به ۰٫۸۰ (ماه ۱۸) و CPI از ۰٫۹۷ به ۰٫۸۸ کاهش یافت و SV و CV به ترتیب تا ۳۷٫۵- و ۲۰- میلیارد تومان رسید. کمی سازی خسارت prolongation بر مبنای ۱۱۸ روز، جمع خسارت را ۳۸,۲۶۵ میلیون تومان برآورد کرد و ماتریس استحقاق و شواهد نشان داد الزامات Notice برای رخدادهای کلیدی عمدتا رعایت شده، هرچند در بخش تخصیص سربار ماهانه برخی گپ های مستندی وجود دارد. جمع بندی نشان می دهد تلفیق CPM/EV همراه با ماتریس استحقاق و مسیر حسابرسی هزینه، امکان تبدیل تحلیل تاخیر به بسته ادعای قابل دفاع را فراهم می کند.

کلیدواژه ها:

تاخیر پروژه های عمرانی ، تحلیل مسیر بحرانی ، مدیریت ارزش کسب شده ، تمدید مدت ، خسارت تاخیر ، prolongation cost ، هم زمانی تاخیر ، اثبات ادعا.