بازتعریف مدیریت شهری در عصر داده های شهری: ارائه مدل حکمرانی داده محور برای تصمیم سازی شهری

شتاب گرفتن روند شهرنشینی، پیچیده تر شدن زیرساخت ها و تنوع بحران های شهری (زلزله، سیلاب، آلودگی هوا، ترافیک، فرو نشست، نابرابری فضایی و ناآرامی های اجتماعی)، مدیریت شهری را ناگزیر ساخته است که از رویکردهای خطی و تجربه محور فاصله گرفته و به سوی تصمیم سازی مبتنی بر شواهد حرکت کند. طی دهه اخیر، همراه با گسترش زیرساخت های ارتباطی، سامانه های هوشمند حمل ونقل، حسگرهای محیطی و شبکه های اجتماعی، حجم چشمگیری از «داده های شهری» تولید می شود که در صورت بهره برداری هدفمند می تواند بنیانی جدید برای ارتقای ایمنی، تاب آوری و کیفیت حکمرانی شهری فراهم آورد. با این حال، در بسیاری از شهرهای ایران و حتی جهان، شکاف عمیقی میان ظرفیت بالقوه داده های شهری و استفاده واقعی از آنها در چرخه سیاست گذاری و مدیریت بحران وجود دارد (Kitchin, ۲۰۱۴؛ Batty, ۲۰۱۸).این مقاله با هدف «بازتعریف مدیریت شهری در عصر داده های شهری» و ارائه یک مدل حکمرانی داده محور برای تصمیم سازی شهری تدوین شده است. رویکرد پژوهش، توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مرور نظام مند ادبیات، تحلیل اسناد بین المللی (UN-Habitat, ۲۰۲۰؛ UNDRR, ۲۰۱۹) و واکاوی تجربیات شهرهای پیشرو در حوزه شهر هوشمند و تاب آوری (از جمله سئول، بارسلونا، آمستردام و سنگاپور) است. ابتدا سیر تحول پارادایم از مدیریت شهری سنتی به حکمرانی داده محور تبیین شده، سپس ابعاد مفهومی «داده های شهری» و چالش های نهادی، فنی و اجتماعی بهره گیری از آن ها واکاوی می شود. بر این اساس، مقاله یک مدل مفهومی سه بعدی برای حکمرانی داده محور شهری پیشنهاد می کند که در آن، حکمرانی شهری به صورت تابعی از سه بعد «زیرساخت داده»، «ظرفیت نهادی–تنظیمی» و «مشارکت و سواد داده ای شهروندان» تعریف می شود:Urban Data Governance=f(Data Infrastructure, Institutional Capacity, Citizen Data Engagement)مدل پیشنهادی نشان می دهد که بدون ارتقای هم زمان این سه بعد، گذار از مدیریت شهری سنتی به مدیریت شهری داده محور ممکن نیست و صرف سرمایه گذاری در فناوری به تنهایی کفایت نمی کند. یافته ها حاکی از آن است که برای استفاده از داده های شهری در مدیریت بحران و ارتقای ایمنی، باید علاوه بر توسعه پلتفرم های داده باز و سامانه های یکپارچه رصد شهری، اصلاحات نهادی (نظیر تعیین متولی حکمرانی داده، چارچوب های حقوقی حریم خصوصی و استانداردهای تبادل داده) و برنامه های ارتقای سواد داده ای شهروندان و مدیران محلی دنبال شود. در پایان، ضمن تشریح نوآوری مدل پیشنهادی نسبت به ادبیات موجود، مجموعه ای از راهکارهای سیاستی و اجرایی برای شهرداری ها، شوراهای شهر و نهادهای مدیریت بحران ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

مدیریت شهری ، داده های شهری ، حکمرانی داده محور ، شهر هوشمند ، مدیریت بحران ، تاب آوری شهری ، داده باز