احیای مفهوم «مرکز محله» در معماری معاصر؛ رویکردی تئوریک و طراحی برای ارتقای پایداری اجتماعی (مطالعه موردی: مجتمع های مسکونی شهر اصفهان)

با گسترش بی رویه شهرنشینی و تغییر سبک زندگی شهروندان ایرانی، مفهوم «محله» به عنوان واحد اصلی حیات شهری دچار تحولات بنیادین شده است. شهرهای بزرگ مانند اصفهان که دارای پیشینه ای درخشان در معماری سنتی و ساختار محله محور هستند، امروزه با پدیده انفعال اجتماعی در مجتمع های مسکونی انبوه ساز مواجه هستند. این پژوهش با هدف ارائه راهکارهای معماری برای احیای «مرکز محله» در کالبد مجتمع های مسکونی معاصر انجام شده است. روش تحقیق در این پژوهش، ترکیبی از روش های کتابخانه ای (تئوریک) و کیفی (تحلیل موردی) است. ابتدا مفاهیم پایداری اجتماعی، سرمایه اجتماعی و نظریه «مکان سوم» مورد بررسی قرار گرفته و سپس بافت تاریخی اصفهان و ساختار محلات سنتی آن نظیر جلفا و دردشت، به عنوان نمونه های موفق در ایجاد مرکزیت، تحلیل می شوند. در بخش طراحی، با استفاده از اصول طراحی شهری و معماری، راهکارهایی همچون خلق فضاهای واسط، طراحی مرکزیت چندمنظوره و استفاده از نمادهای بومی ارائه شده است. نتایج نشان می دهد که بازتعریف مرکز محله در مقیاس مجتمع های مسکونی، تنها از طریق تقلید کالبدی از گذشته امکان پذیر نیست، بلکه نیازمند طراحی فضایی است که پاسخگوی نیازهای معاصر (در عین حال) با ارزش های فرهنگی بومی اصفهان در تعامل باشد.

کلیدواژه ها:

مرکز محله ، پایداری اجتماعی ، معماری معاصر ، مجتمع های مسکونی ، طراحی شهری ، اصفهان.