جامعه شناسی هویت های جنسیتی در محیط مدرسه: بازتولید کلیشه ها یا زمینه ای برای تغییر (مطالعه موردی مدارس دخترانه)

این پژوهش با هدف جامعه شناختی بررسی چگونگی شکل گیری، بازتولید و یا چالش کشیده شدن هویت های جنسیتی در محیط مدارس دخترانه، در چارچوب نظری مطالعات فرهنگی و نظریه های جامعه شناسی جنسیت انجام شده است. هویت جنسیتی به عنوان یک سازه اجتماعی پیچیده، در تعامل با نهادهای مختلف از جمله مدرسه، تحت تاثیر عوامل گوناگونی چون کلیشه های فرهنگی، انتظارات اجتماعی، رسانه ها و تعاملات همسالان قرار می گیرد. پژوهش حاضر در پی آن است تا دریابد تا چه میزان محیط مدرسه، به عنوان فضایی رسمی و غیررسمی، به بازتولید کلیشه های سنتی جنسیتی منجر می شود و یا اینکه بستر و فرصتی برای تامل، نقد و تغییر این کلیشه ها و شکل گیری هویت های جنسیتی متنوع تر فراهم می آورد. روش تحقیق ترکیبی (کمی و کیفی) بر اساس رویکرد پیمایشی و تحلیل محتوا و با استفاده از ابزارهایی چون پرسشنامه، مصاحبه نیمه ساختاریافته و تحلیل محتوای کتب درسی و فضاهای ارتباطی مدرسه در میان دانش آموزان دختر، معلمان و مدیران مدارس متوسطه شهر سنندج به کار گرفته شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که در حالی که بسیاری از کلیشه های جنسیتی همچنان در لایه های مختلف محیط مدرسه (از طریق تعاملات، انتظارات، و محتوای آموزشی) بازتولید می شوند، اما فرصت هایی برای پرسشگری، مقاومت و شکل گیری هویت های جنسیتی منعطف تر نیز وجود دارد که عمدتا از طریق تعاملات همسالان، کنشگری دانش آموزان و گاهی با حمایت معلمان آگاه شکل می گیرد. نتایج همچنین بر لزوم بازنگری در سیاست گذاری های آموزشی و پرورشی با هدف ایجاد فضایی امن و برابر برای رشد و ابراز هویت های جنسیتی متنوع تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

هویت جنسیتی ، مدرسه ، کلیشه های جنسیتی ، جامعه شناسی جنسیت ، مطالعات فرهنگی ، دختران.