توسعه دولتی و دگرگونی نظم اجتماعی در ایران معاصر (۱۳۵۷-۱۳۴۰)

توسعه دولتی در ایران دهه های ۱۳۵۷–۱۳۴۰، با هدف ایجاد رشد اقتصادی و مدرنیزاسیون شتابان، نقشی تعیین کننده در دگرگونی های اجتماعی و تغییر نظم اجتماعی ایفا کرد. مسئله اصلی پژوهش حاضر، بررسی چرایی ناکامی پروژه های توسعه دولتی در تثبیت نظم اجتماعی و تحلیل پیامدهای اجتماعی این فرایند است. این پژوهش با توجه به خلا مطالعات جامعه شناسی تاریخی در ایران، تلاش دارد رابطه علی–تاریخی میان توسعه دولتی و تغییر نظم اجتماعی را روشن سازد. هدف پژوهش، تبیین ویژگی های توسعه دولتی، تحلیل دگرگونی ساختارهای اجتماعی و ارائه مدلی مفهومی از ارتباط میان توسعه دولتی و نظم اجتماعی است. روش پژوهش کیفی، تاریخی–تحلیلی و مبتنی بر جامعه شناسی تاریخی بوده و از تحلیل اسنادی، تحلیل فرایندی و تحلیل تطبیقی درون موردی استفاده شده است. داده ها شامل اسناد تاریخی، آمارهای رسمی، خاطرات و گزارش های دانشگاهی بوده اند و با کدگذاری مفهومی و استخراج الگوهای تکرارشونده تحلیل شده اند. یافته ها نشان دادند که توسعه دولتی با ویژگی های تمرکز قدرت، اتکای مالی به نفت و اجرای شتابان، نهادهای سنتی میانجی را تضعیف و روابط طبقاتی و فرهنگی را دگرگون کرد. این فرایند، کاهش همبستگی اجتماعی، افزایش تعارضات و بحران مشروعیت را به همراه داشت. نتیجه گیری پژوهش نشان می دهد که توسعه اقتصادی بدون توجه به نهادها، مشارکت اجتماعی و انسجام فرهنگی، نمی تواند نظم اجتماعی پایدار ایجاد کند.

کلیدواژه ها:

توسعه دولتی ، نظم اجتماعی ، ایران معاصر ، جامعه شناسی تاریخی ، دگرگونی اجتماعی