بازنمایی هویت زن ایرانی در گفتمان انقلاب اسلامی: تحلیل انتقادی فرکلاف با رویکرد تقاطعی در فضای فرهنگی، سیاسی و دیجیتال

این پژوهش با هدف پاسخ به این پرسش که گفتمان انقلاب اسلامی چگونه هویت زن ایرانی را بازنمایی می کند، از تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف برای واکاوی بازتعریف هویت زنان در بستر فرهنگی، سیاسی و اجتماعی ایران بهره برد. چارچوب نظری پژوهش بر تحلیل گفتمان انتقادی، رویکرد اسلامی و نظریه تقاطع گرایی استوار است تا رابطه زبان و قدرت، کرامت دینی و تفاوت های درون گروهی را کاوش کند. داده ها از اسناد رسمی، رسانه های عمومی و محتوای دیجیتال گردآوری شدند. یافته ها نشان داد که گفتمان انقلاب اسلامی با واژگان کلیدی («کرامت»، «توانمندسازی»، «عدالت جنسیتی») و استعاره هایی («پیشران تمدن اسلامی»، «ستون استوار مقاومت») زنان را در نقش های مادر و همسر وفادار، کارآفرین و دانش آموخته، و الگوی مقاومت تمدنی بازنمایی می کند که با موازین اسلامی همراه است. رسانه ها و محتوای دیجیتال این هویت را با روایت های قهرمانانه تقویت می کنند. این گفتمان، هویت زن را در تقابل با گفتمان های غربی، که زنان را به ابزاری مصرفی تقلیل می دهند، به «مادر-کنشگر تمدنی» و «زن مقاوم علمی» ارتقا می دهد، اما شکاف هایی با واقعیت های اجتماعی مانند مشارکت اقتصادی محدود و نابرابری های تقاطعی دارد. تحلیل تقاطعی نشان داد که این گفتمان با ادغام نقش های خانوادگی، علمی و تمدنی، انسجام اجتماعی و مشروعیت نظام را تقویت می کند، اما عمدتا زنان شهری و تحصیل کرده را بازنمایی کرده و زنان روستایی و اقلیت های قومی کمتر دیده می شوند. پژوهش بر ضرورت سیاست گذاری برای تقویت نقش اقتصادی زنان، کاهش نابرابری های جغرافیایی و قومی، و تعمیق عدالت جنسیتی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

هویت زن ایرانی ، گفتمان انقلاب اسلامی ، تحلیل گفتمان انتقادی ، عدالت جنسیتی ، تقاطع گرایی