واکاوی تجربه زیسته استادان زبان آلمانی در بهره گیری از ابزارهای مشارکت گرا در آموزش برخط و حضوری

پیشینه و اهداف: با رشد سریع فناوری های دیجیتال و تاثیر پاندمی کرونا بر آموزش حضوری، ابزارهای مشارکت گرا به عنوان یکی از روش های نوین برای بهبود تعاملات آموزشی در آموزش عالی مورد توجه قرار گرفته اند. این ابزارها امکان یادگیری فعال، افزایش مشارکت دانشجویان، تسهیل ارتباطات و انعطاف پذیری در آموزش را فراهم می کنند. بااین حال، چالش هایی نظیر موانع فنی، ضعف زیرساخت های ارتباطی، کاهش تعاملات انسانی و دشواری نظارت بر یادگیری دانشجویان همچنان به عنوان دغدغه های اصلی باقی مانده اند. تاکنون پژوهش های اندکی به بررسی تجربه زیستی استادان در استفاده از این ابزارها پرداخته اند. هدف این پژوهش، بررسی تجربه استادان زبان آلمانی در دانشگاه های ایران و آلمان از ابزارهای مشارکت گرا، شناسایی مزایا و معایب آن ها، تحلیل چالش های موجود، ارائه راهکارهای بهینه، بررسی تاثیر این ابزارها بر برنامه درسی و توسعه دانش حرفه ای است. این مطالعه همچنین به مقایسه دیدگاه های استادان ایرانی و آلمانی درباره فرصت ها و محدودیت های استفاده از این فناوری ها پرداخته است.روش ها : این پژوهش کیفی با رویکرد پدیدارشناسی انجام شد و داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته برای استادان ایرانی و پرسش نامه های باز برای استادان آلمانی گردآوری شد. جامعه پژوهش شامل ۱۳ استاد دانشگاه (۶ استاد آلمانی و ۷ استاد ایرانی) بود که به صورت هدفمند و براساس معیارهایی مانند حداقل سه سال سابقه تدریس و تجربه استفاده از ابزارهای مشارکتی انتخاب شدند. داده ها با روش نمونه گیری گلوله برفی گردآوری و با استفاده از تحلیل مضمون و نرم افزار MAXQDA ۲۰۲۲ بررسی شد. در فرایند تحلیل، ۸۹۲ کد اولیه شناسایی شد که در قالب چهار طبقه اصلی شامل استفاده از ابزارهای مشارکت گرا در تدریس، توسعه دانش حرفه ای استادان، تدوین و به روزرسانی برنامه درسی و مقایسه ایران و آلمان سازمان دهی شد. برای افزایش اعتبار پژوهش، از تکنیک بازبینی مشارکت کنندگان، هم سنجی با منابع پژوهشی و تحلیل های هم زمان استفاده شد.یافته ها: یافته های این پژوهش نشان داد که استفاده از ابزارهای مشارکت گرا، مزایایی همچون افزایش تعامل و همکاری دانشجویان، بهبود کیفیت آموزش، تسهیل ارزیابی های آموزشی، انعطاف پذیری در تدریس، صرفه جویی در زمان و هزینه و بهبود سازمان دهی محتوای درسی را به همراه دارد. بااین حال، معایبی نیز گزارش شد که شامل کاهش تعامل چهره به چهره، دشواری نظارت بر میزان یادگیری دانشجویان، معتبرنبودن برخی ارزیابی های برخط، افزایش بارکاری استادان و خستگی ناشی از تدریس مجازی بود. همچنین، چالش های متعددی در استفاده از این ابزارها شناسایی شد که در پنج دسته چالش های فنی و زیرساختی، چالش های مشارکت و تعامل، چالش های انسانی و روانی، چالش های آموزشی و تدریسی و چالش های مدیریتی و سازمانی طبقه بندی شدند. برخی از مهم ترین این چالش ها عبارت اند از: ناپایداری اینترنت، عدم آشنایی کافی برخی استادان با فناوری های دیجیتال، کاهش ارتباطات غیرکلامی، عدم همراهی دانشگاه ها در تامین زیرساخت های موردنیاز و دشواری ارزیابی های دقیق در محیط های برخط.نتیجه گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که برای بهره گیری بهینه از ابزارهای مشارکت گرا، باید برنامه های آموزشی هدفمندی برای توسعه مهارت های دیجیتال استادان طراحی شود. بهبود زیرساخت های فناورانه، برگزاری دوره های ضمن خدمت، تدوین برنامه های درسی منعطف و استفاده از روش های ترکیبی (حضوری و برخط)، از جمله اقدامات کلیدی برای ارتقای کیفیت آموزش مجازی است. همچنین، بررسی های تطبیقی بین ایران و آلمان نشان داد که استادان ایرانی مهارت بیشتری در استفاده از ابزارهای دیجیتال دارند؛ اما با چالش های بیشتری در زیرساخت های فنی مواجه اند، درحالی که استادان آلمانی بر حمایت های سازمانی و مدیریت یکپارچه فناوری های آموزشی تاکید بیشتری داشتند. در نهایت، یافته های این پژوهش نشان می دهد که همکاری های بین المللی، به ویژه بین دانشگاه های ایران و آلمان، می تواند به تبادل تجربیات، توسعه روش های تدریس نوآورانه و بهبود آموزش برخط کمک کند. ازاین رو، پیشنهاد می شود سیاست گذاران آموزشی و دانشگاه ها برای کاهش چالش های شناسایی شده، سرمایه گذاری بیشتری در زیرساخت ها، طراحی برنامه های آموزشی پیشرفته و حمایت از استادان در استفاده از فناوری های جدید انجام دهند.

کلیدواژه ها:

آموزش مجازی ، ابزارهای مشارکت گرا ، دروس آنلاین زبان آلمانی ، چالش ها و راهکارها ، تدوین برنامه درسی