اثربخشی تدریس درس فارسی مبتنی بر پویانمایی بر تفکر خلاق و هیجانات تحصیلی دانش آموزان دختر پایه ششم

پیشینه و اهداف: ازآنجا که تدریس یکی از ارکان مهم آموزش دانش آموزان است؛ استفاده از روش های تدریس نوین و جدید می تواند جذابیت خاصی برای دانش آموزان به همراه داشته باشد و ازآنجاکه علاقه و توجه تا حدی می تواند هیجانات در رفتار بیرونی فرد را تحت تاثیر خود قرار دهد، پس معلمان برای اینکه بتوانند به اهداف نظام آموزش وپرورش دست بیابند باید به جدیدترین روش های یاددهی و انواع روش های تدریس مجهز باشند. در سال های اخیر با پیشرفت تکنولوژی و اثرات آن بر محیط یادگیری گرایش به استفاده از روش های تدریس چندرسانه ای و یا مبتنی بر وب (تصویری، شنیداری و متنی) بیشتر شده است. استفاده از فناوری های نوین، رایانه، اینترنت، بازی وارسازی آموزش، نمایش پویانمایی ها از سوی معلمان و تلفیق رسانه های دیداری - شنیداری به ویژه پخش پویانمایی های آموزشی مکمل مورد استقبال معلمان و دانش آموزان قرار گرفته است؛ لذا هدف اصلی این پژوهش، بررسی تدریس مبتنی بر پویانمایی بر تفکر خلاق و هیجانات تحصیلی دانش آموزان دختر ششم ابتدایی در سال تحصیلی ۱۴۰۳ - ۱۴۰۲ بود.روش ها: طرح پژوهش حاضر یک رویکرد کمی و از نوع طرح نیمه آزمایشی پیش آزمون - پس آزمون با گروه کنترل است. جامعه پژوهش حاضر شامل کلیه دانش آموزان دختر ششم ابتدایی شهر یزد (۶۹۵۷ نفر) بود. نمونه پژوهش حاضر مطابق با پژوهش های آزمایشی ۶۰ نفر از دانش آموزان به شیوه نمونه گیری در دسترس انتخاب شد و به طور تصادفی و مساوی در دو گروه آزمایش و کنترل ۳۰ نفره قرار گرفت. گروه آزمایش ۱۴ جلسه ۴۵دقیقه ای تحت مداخلات آموزشی قرار گرفتند و گروه کنترل این مباحث را به شیوه تدریس سنتی فراگرفتند. ابزارهای گردآوری داده ها، پرسش نامه های تفکر خلاق عابدی (۱۳۶۸) و هیجانات تحصیلی پکران و همکاران (۲۰۰۲) بود. ضریب آلفای کرونباخ این پرسش نامه ها در پژوهش حاضر به ترتیب ۸۳/۰ و ۸۸/۰به دست آمد که نشان دهنده پایایی مطلوبی است. به منظور تجزیه وتحلیل داده ها در این پژوهش از نرم افزار SPSS۲۵ و تحلیل کوواریانس تک متغیره و چند متغیره استفاده شد.یافته ها: یافته های این پژوهش نشان داد که تدریس مبتنی بر پویانمایی بر افزایش تفکر خلاق (سیالی، انعطاف، ابتکار و بسط) و همچنین افزایش هیجان های مثبت تحصیلی و کاهش هیجان های منفی تحصیلی دانش آموزان دختر ششم ابتدایی تاثیر مثبت و معناداری دارد. باتوجه به مقدار ضریب اتا، مولفه سیالی باعث تاثیر و تفاوت به میزان ۵۸%، مولفه انعطاف باعث تاثیر و تفاوت به میزان ۴۳%، مولفه ابتکار باعث تاثیر و تفاوت به مقدار ۴۹%، مولفه بسط باعث تاثیر و تفاوت به مقدار ۳۹% و نمره کل تفکر خلاق باعث تاثیر و تفاوت به میزان ۵۶% و بعد هیجانات مثبت تحصیلی باعث تاثیر و تفاوت به میزان ۲۸% و بعد هیجانات منفی تحصیلی باعث تاثیر و تفاوت به میزان ۵۴% می شود.نتیجه گیری: می توان گفت متحرک سازی می تواند اثرات مثبتی مانند تکامل شخصیت و پرورش استعدادها، ایجاد تفکر خلاق انعطاف پذیری و بست و گسترش جهان بینی، تقویت ذوق ابداع، آموزش مفاهیم پیچیده و تعمیم آن، انتقال فرهنگ و غیره را به همراه داشته باشد. در نتیجه ارائه پویانمایی ها در تدریس می تواند ابزاری برای کاهش هیجانات تحصیلی منفی در دانش آموزان و زمینه ای برای رشد تفکر خلاق آنان به شمار رود. پیشنهاد می شود معلمان در اجرای برنامه درسی به واسطه ارائه پویانمایی ها محتوا را به گونه ای سازمان دهند که زمینه ساز تفکر خلاق باشد و با ایجاد فرصت هایی برای پرسشگری، کاوشگری درباره واقعیت ها را از یادگیرندگان طلب کنند.روش ها: طرح پژوهش حاضر یک رویکرد کمی و از نوع طرح نیمه آزمایشی پیش آزمون - پس آزمون با گروه کنترل است. جامعه پژوهش حاضر شامل کلیه دانش آموزان دختر ششم ابتدایی شهر یزد (۶۹۵۷ نفر) بود. نمونه پژوهش حاضر مطابق با پژوهش های آزمایشی ۶۰ نفر از دانش آموزان به شیوه نمونه گیری در دسترس انتخاب شد و به طور تصادفی و مساوی در دو گروه آزمایش و کنترل ۳۰ نفره قرار گرفت. گروه آزمایش ۱۴ جلسه ۴۵دقیقه ای تحت مداخلات آموزشی قرار گرفتند و گروه کنترل این مباحث را به شیوه تدریس سنتی فراگرفتند. ابزارهای گردآوری داده ها، پرسش نامه های تفکر خلاق عابدی (۱۳۶۸) و هیجانات تحصیلی پکران و همکاران (۲۰۰۲) بود. ضریب آلفای کرونباخ این پرسش نامه ها در پژوهش حاضر به ترتیب ۸۳/۰ و ۸۸/۰به دست آمد که نشان دهنده پایایی مطلوبی است. به منظور تجزیه وتحلیل داده ها در این پژوهش از نرم افزار SPSS۲۵ و تحلیل کوواریانس تک متغیره و چند متغیره استفاده شد.یافته ها: یافته های این پژوهش نشان داد که تدریس مبتنی بر پویانمایی بر افزایش تفکر خلاق (سیالی، انعطاف، ابتکار و بسط) و همچنین افزایش هیجان های مثبت تحصیلی و کاهش هیجان های منفی تحصیلی دانش آموزان دختر ششم ابتدایی تاثیر مثبت و معناداری دارد. باتوجه به مقدار ضریب اتا، مولفه سیالی باعث تاثیر و تفاوت به میزان ۵۸%، مولفه انعطاف باعث تاثیر و تفاوت به میزان ۴۳%، مولفه ابتکار باعث تاثیر و تفاوت به مقدار ۴۹%، مولفه بسط باعث تاثیر و تفاوت به مقدار ۳۹% و نمره کل تفکر خلاق باعث تاثیر و تفاوت به میزان ۵۶% و بعد هیجانات مثبت تحصیلی باعث تاثیر و تفاوت به میزان ۲۸% و بعد هیجانات منفی تحصیلی باعث تاثیر و تفاوت به میزان ۵۴% می شود.نتیجه گیری: می توان گفت متحرک سازی می تواند اثرات مثبتی مانند تکامل شخصیت و پرورش استعدادها، ایجاد تفکر خلاق انعطاف پذیری و بست و گسترش جهان بینی، تقویت ذوق ابداع، آموزش مفاهیم پیچیده و تعمیم آن، انتقال فرهنگ و غیره را به همراه داشته باشد. در نتیجه ارائه پویانمایی ها در تدریس می تواند ابزاری برای کاهش هیجانات تحصیلی منفی در دانش آموزان و زمینه ای برای رشد تفکر خلاق آنان به شمار رود. پیشنهاد می شود معلمان در اجرای برنامه درسی به واسطه ارائه پویانمایی ها محتوا را به گونه ای سازمان دهند که زمینه ساز تفکر خلاق باشد و با ایجاد فرصت هایی برای پرسشگری، کاوشگری درباره واقعیت ها را از یادگیرندگان طلب کنند.

کلیدواژه ها:

پویانمایی ، تدریس ، تفکر خلاق ، هیجانات تحصیلی