امکان سنجی پیامدهای عملی نظریه عدالت جان رالز در نسبت آن با مفهوم عدالت در اندیشه سیاسی اسلامی معاصر

این پژوهش به بررسی تطبیقی و امکان سنجی نظریه «عدالت به مثابه انصاف» جان رالز، به عنوان یکی از تاثیرگذارترین نظریات عدالت در فلسفه سیاسی غرب، در نسبت با مبانی و اهداف عدالت در اندیشه سیاسی اسلامی معاصر می پردازد. مسئله اصلی تحقیق، فراتر از یک مقایسه صرفا مفهومی، ارزیابی این است که آیا اصول و سازوکارهای رویه ای عدالت رالزی، به ویژه «وضعیت اصیل» و «پرده جهل»، می توانند در یک چارچوب فکری اسلامی که عدالت را امری مبتنی بر منابع وحیانی و غایات الهی می داند، به کار گرفته شوند یا پیامدهای عملی داشته باشند. این مقاله با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و مرور نظام مند منابع، استدلال می کند که علی رغم گسست های بنیادین معرفت شناختی و متافیزیکی میان این دو پارادایم – یعنی تقابل عقل ابزاری و رویه ای با عقل و وحی غایت محور – زمینه هایی برای یک گفتگوی انتقادی و همگرایی عملی وجود دارد. یافته ها نشان می دهد که اگرچه پذیرش کامل مبانی رالزی (مانند تقدم «حق» بر «خیر») با اصول اسلامی دشوار است، اما مفهوم متاخر رالز یعنی «اجماع همپوشان» و همچنین تاکید «اصل تفاوت» بر لزوم بهبود وضعیت محروم ترین اقشار جامعه، می تواند نقاط تلاقی مهمی با مفاهیمی چون «مصلحت»، «قسط»، «تکافل اجتماعی» و «حق الناس» در فقه و اندیشه اسلامی ایجاد کند. در نهایت، نتیجه گیری می شود که امکان «واردات» یا انطباق کامل نظریه رالز وجود ندارد، اما می توان از آن به عنوان یک «ابزار تحلیلی» و «چارچوب مشورتی» در فرآیند سیاست گذاری عمومی و تدوین قوانین در جوامع اسلامی برای تحقق اهداف عدالت اجتماعی بهره جست

کلیدواژه ها:

جان رالز ، عدالت به مثابه انصاف ، اندیشه سیاسی اسلامی ، وضعیت اصیل ، اجماع همپوشان ، عدالت اجتماعی ، فقه سیاسی