بررسی خاستگاه و گسترش فرقه های مختلف اسلامی: معتزله و اشاعره

این پژوهش به بررسی خاستگاه و عوامل موثر بر پیدایش و گسترش دو فرقه کلامی مهم در تاریخ اسلام، یعنی معتزله و اشاعره، می پردازد. با توجه به اهمیت این دو جریان فکری در شکل گیری اندیشه اسلامی و تاثیرگذاری آن ها بر حوزه های مختلف علمی و اجتماعی، این پژوهش به دنبال پاسخگویی به این سوالات است که این فرقه ها در چه بستر تاریخی و فکری ظهور کردند؟ چه عوامل کلامی، سیاسی و اجتماعی در شکل گیری مبانی فکری آن ها نقش داشتند؟ و چگونه توانستند در طول تاریخ گسترش یابند و بر اندیشه اسلامی تاثیرگذار باشند؟ در این راستا، با تکیه بر منابع دست اول و معتبر تاریخی و کلامی، مانند تاریخ طبری، آثار ابن سینا و فارابی، و دیدگاه های متفکران معاصری چون علامه طباطبایی و عبدالحسین زرین کوب، به تحلیل و تبیین سیر تحولات فکری این دو فرقه خواهیم پرداخت. یافته های این پژوهش نشان می دهد که هر دو فرقه در پاسخ به چالش های فکری و اجتماعی زمان خود و با الهام از منابع دینی و عقلی، به تبیین مبانی اعتقادی خود پرداختند، اما با رویکردهای متفاوت در باب عقل و نقل، جبر و اختیار، و صفات الهی، مسیرهای فکری مجزایی را طی کردند که به نوبه خود منجر به شکل گیری دو مکتب کلامی متمایز گردید.

کلیدواژه ها:

واژگان کلیدی: معتزله ، اشاعره ، کلام اسلامی ، خاستگاه ، گسترش ، تاریخ اسلام ، اندیشه اسلامی.