اقدامات تامینی در کاهش تکرار جرم: مقایسه تطبیقی حقوق کیفری ایران و فرانسه

افزایش نرخ تکرار جرم در دهه های اخیر، کارآمدی مجازات های سنتی را با تردید مواجه ساخته و توجه نظام های عدالت کیفری را به سوی اقدامات تامینی به عنوان ابزارهای پیشگیری خاص معطوف کرده است. اقدامات تامینی با تمرکز بر حالت خطرناک مرتکب و مدیریت ریسک بازگشت به بزهکاری، جایگاهی متمایز از مجازات های سزادهنده دارند. هدف این پژوهش، تحلیل نقش اقدامات تامینی در کاهش تکرار جرم و مقایسه تطبیقی جایگاه و کارکرد آن ها در نظام حقوقی ایران و فرانسه است تا میزان اثربخشی هر یک در سیاست جنایی پیشگیرانه ارزیابی شود. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و رویکرد تطبیقی، با بهره گیری از منابع قانونی، دکترین حقوقی و تحلیل ساختاری سازوکارهای اجرایی در دو نظام انجام شده است. یافته ها نشان می دهد هر دو نظام به دوگانه سازی مجازات ها و اقدامات تامینی گرایش دارند؛ در ایران این تفکیک در قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ پیش بینی شده، اما ضعف در ارزیابی تخصصی خطر، محدودیت نهادهای نظارتی و اجرای غیرسیستماتیک، کارآمدی عملی آن را کاهش داده است. در مقابل، نظام حقوقی فرانسه با تاکید بر فردی سازی تصمیم قضایی، نظارت مستمر قاضی اجرای مجازات، بهره گیری از نهادهای نیمه آزادی و نظارت الکترونیکی، چارچوب منسجم تری برای کنترل خطر تکرار جرم فراهم آورده است. مهم ترین نتیجه پژوهش آن است که اثربخشی اقدامات تامینی نه صرفا به پیش بینی تقنینی، بلکه به وجود سازوکارهای تخصصی ارزیابی خطر و نظام نظارت پسینی وابسته است؛ ازاین رو، تقویت ساختارهای اجرایی و توسعه رویکرد خطرمدار در سیاست جنایی ایران، شرط اساسی ارتقای نقش اقدامات تامینی در کاهش تکرار جرم محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

اقدامات تامینی ، تکرار جرم ، پیشگیری خاص ، سیاست جنایی ، حقوق کیفری ایران ، حقوق کیفری فرانسه