ارزیابی سازگاری و پایداری ژنوتیپ های عدس پائیزه با استفاده از شاخص های مدل AMMI
محل انتشار: پژوهشنامه اصلاح گیاهان زراعی، دوره: 18، شماره: 1
سال انتشار: 1404
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 22
فایل این مقاله در 13 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد
- صدور گواهی نمایه سازی
- من نویسنده این مقاله هستم
استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:
شناسه ملی سند علمی:
JR_JCB-18-1_009
تاریخ نمایه سازی: 24 اسفند 1404
چکیده مقاله:
چکیده مبسوط
مقدمه و هدف: عدس (MedikusLens culinaris ) یکی از محصولات غذایی اصلی است. این گیاه منبع غنی از پروتئین (۲۰ تا ۳۶٪) است و حاوی ریزمغذی ها و ویتامین های ضروری با قابلیت دسترسی زیستی بالا برای انسان است. علاوه بر ارزش غذایی، عدس به دلیل اندازه دانه کوچکتر و پوشش نازک دانه، عموما دارای زمان پخت سریع تر نسبت به سایر حبوبات است. عدس در ۵۶۷۵۷۵۶ هکتار با تولید ۷۰۶۸۶۲۱ تن در سراسر جهان کشت می شود. گیاه عدس یک گیاه بسیار سازگار است که تحت شرایط آب و هوایی و خاک متفاوت معمولا در مناطق خشک مدیترانه و نیمه گرمسیری کشت میشود. با این حال، گزارش شده است که تولید جهانی عدس در دهه های گذشته به دلیل نوسانات آب و هوایی مانند دمای شدید، سیل، خشکسالی، افزایش شیوع آفات و بیماری ها کاهش یافته است. تنشهای متعدد، مانند دمای بالا و خشکی در مرحله پرشدن دانه، بر تولید گیاه عدس تاثیر منفی میگذارند. از سوی دیگر، افزایش شدت گرما و کمبود آب تاثیر قابل توجهی بر تولید عدس دارند. محتوای پروتئین در دانهها تحت تاثیر شدت خشکی و دمای بالا قرار میگیرد. برای دستیابی به امنیت غذایی جهانی تحت شرایط آب و هوایی متغیر، به نژادگران گیاه عدس با چالش افزایش همزمان عملکرد و کیفیت تغذیه روبرو هستند. برهمکنش های ژنوتیپ × محیط نقش مهمی در انتخاب ژرم پلاسم مناسب در برنامه های اصلاحی دارند. در آزمایشهای چندمحیطی، عملکرد عدس تحت تاثیر ساختار ژنتیکی، محیط و برهمکنش ژنوتیپ × محیط قرار میگیرد. برای تفسیر بهتر برهمکنش ژنوتیپ × محیط، مدل اثرات اصلی افزایشی و برهمکنش ضربپذیر (AMMI) یکی از متداول ترین روش ها در مطالعه آزمایش های چندمحیطی است. هدف از پژوهش حاضر، بررسی برهمکنش ژنوتیپ × محیط بر ژنوتیپهای عدس و شناسایی ژنوتیپهای پایدار، پرمحصول و سازگار با شرایط آب و هوایی مناطق دیم معتدل کشور بود.
مواد و روشها: در این پژوهش، ۱۰ ژنوتیپ امیدبخش عدس به همراه ارقام شاهد (توده محلی، کیمیا و بیلهسوار) در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی به مدت سه سال زراعی متوالی (۴۰۱-۱۳۹۸) در لرستان (خرم آباد)، ایلام (چرداول) و کرمانشاه (سرارود) کشت شدند. در مزرعه، هر کرت شامل چهار خط کاشت ۴ متری با فاصله ۲۵ سانتی متر و تراکم ۲۰۰ دانه در متر مربع بود. تجزیه پایداری با استفاده از روش چندمتغیره امی و شاخص برتری انجام شد. تجزیههای آماری با استفاده از بسته تجزیه آزمایشهای چندمحیطی با نام Metan و GGE در نرمافزار R انجام شدند.
یافتهها: تجزیه واریانس AMMI نشان داد که اثرات محیط، ژنوتیپ و برهمکنش ژنوتیپ × محیط و سه مولفه اصلی اول معنیدار بودند. بنابر این، با توجه به معنیدار بودن برهمکنش ژنوتیپ × محیط، امکان انجام تجزیه پایداری روی این دادهها وجود دارد. بر اساس تجزیه AMMI، اولین و دومین مولفه اصلی برهمکنش ژنوتیپ × محیط، بهترتیب ۳۳/۳ و ۳/۲۷ درصد از تغییرات برهمکنش ژنوتیپ × محیط را توجیه کردند. اثر سه مولفه اصلی اول، معنیدار بود و در مجموع ۷۷/۲ درصد از تغییرات برهمکنش ژنوتیپ × محیط را توجیه کردند. سهم های محیط، ژنوتیپ و برهمکنش ژنوتیپ × محیط در مجموع مربعات کل، به ترتیب ۶۴/۰۴، ۴/۲۸۶ و ۳۱/۶۷ درصد بودند. در بین ژنوتیپهای مطالعه شده، بیشترین عملکرد دانه در ژنوتیپ G۱۲ (۷۱۵ کیلوگرم در هکتار) و در پی آن در ژنوتیپهای شماره G۶ و G۴ دیده شد. بر اساس شاخص پایداری ASV، ژنوتیپهای G۲، G۳ وG۵ ، بر اساس شاخص SIPC، ژنوتیپهای (بیله سوار) G۱۳، G۲، G۳ وG۵ ، بر اساس شاخص EV، ژنوتیپهای G۲، G۳ و G۵، بر اساس شاخص Za، ژنوتیپهای شماره G۱۳،G۲ ، G۳ و G۵ و بر اساس شاخص WAAS ژنوتیپهای G۵، G۶، G۷ و G۹ پایدارترین ژنوتیپها بودند. بر مبنای شاخص انتخاب همزمان SSIASV، ژنوتیپهای G۳، G۶، G۵ و G۲، بر مبنای شاخص SSISIPC، ژنوتیپهای شماره G۳، G۶، G۵ و G۲، بر مبنای شاخص SSIEV ژنوتیپهای G۳، G۶، G۵ و G۲، بر مبنای شاخص SSIZA، ژنوتیپهای شماره G۳، G۶، G۵ و G۲ و بر مبنای شاخص SSIWAAS، ژنوتیپهای G۶، G۵، G۷ و G۹ برترین ژنوتیپ ها از نظر عملکرد و پایداری بودند. بر اساس بایپلات AMMI۱، ژنوتیپ های شماره G۲، G۷، G۳ و G۶ با عملکرد دانه بیشتر از عملکرد میانگین کل و کمترین مقادیر IPCA۱، به عنوان ژنوتیپهای پایدار با سازگاری عمومی بالا شناسایی شدند. در بایپلات AMMI۲، ژنوتیپهای G۳ ، G۵ و G۷ علاوه بر پایداری عمومی بالا، دارای عملکرد دانه بالاتر از میانگین کل بودند. علاوه بر شاخصهای AMMI، بر اساس شاخص برتری لین و بینز ژنوتیپهای شماره G۱۲، G۴، G۶ و G۳، برترین ژنوتیپها در محیطهای مطالعه شده بودند. با استفاده از پارامتر فاصله امی، ژنوتیپهای شماره G۲، G۳، G۵ و G۷ به عنوان ژنوتیپهای دارای عملکرد پایدار شناخته شدند.
نتیجهگیری: در مجموع و بر اساس شاخصهای مختلف، ژنوتیپهای شماره (FLIP۲۰۱۲-۱۷۲L)G۶ ، (FLIP۲۰۱۲-۸۶L)G۴ ، (FLIP۲۰۱۲-۴۸L)G۳ ، (FLIP۲۰۱۲-۱۴۹L) G۵ و (FLIP۲۰۱۲-۱۷۶L)G۷ در بسیاری از محیطها، دارای عملکرد بالا و در بیشتر روشها، دارای پایداری مطلوبی بودند و میتوانند گزینه معرفی ارقام جدید باشند.
کلیدواژه ها:
Adaptability ، Biplot ، Lentil ، Priority indexYield stability ، بای پلات ، پایداری عملکرد ، سازگاری ، شاخص برتری ، عدس
نویسندگان
امیر میرزایی
Crop and Horticultural Science Research Department, Ilam Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Ilam, Iran
پیام پزشکپور
Crop and Horticultural Science Research Department, Lorestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Khorramabad, Iran
رضا امیری
Crop and Horticultural Science Research Department, Lorestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Khorramabad, Iran
ایرج کرمی
Dryland Agricultural Research Institute, Sararood Branch, Agricultural Research, Education and Extension (AREEO), Kermanshah, Iran
مراجع و منابع این مقاله:
لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
