بررسی سیاست های مواجهه با کم آبی : مقایسه ایران و ترکیه در حوزه سدسازی

کمبود منابع آب و پیامدهای ناشی از آن از چالش های اصلی توسعه پایدار در ایران و کشورهای همسایه است. سیاست های سدسازی به عنوان ابزار کلان مدیریت آب، آثار محیط زیستی، اجتماعی و اقتصادی گسترده ای به جا گذاشته اند و نیازمند تحلیل تطبیقی و انتقادی اند. پژوهش حاضر با رویکرد سیاست پژوهی تطبیقی و روش کیفی، به تحلیل اسناد بالادستی و برنامه های توسعه ایران (۱۳۵۷ تا ۱۴۰۷) و سیاست های مدیریت آب ترکیه (۱۹۷۰ تا ۲۰۲۳) می پردازد. در ایران تا پایان برنامه سوم توسعه، گفتمان غالب «بهره بردارانه و کمی گرا» با تاکید بر رشد اقتصادی و توسعه کشاورزی بوده است؛ اما از برنامه چهارم به بعد، گفتمان «مدیریت پایدار منابع آب» با محوریت حفاظت محیط زیست و مشارکت ذی نفعان تقویت شده و در برنامه هفتم نشانه هایی از گذار به رویکردی بازارمحور و عقلانی مشاهده می شود. در ترکیه گفتمان «سدسازی برای توسعه منطقه ای» با هدف عدالت فضایی و رفع محرومیت جنوب شرق کشور شکل گرفت، اما اجرای الزامات محیط زیستی با چالش مواجه بود و پروژه های کلان آبی همچنان وجهه ای هژمونیک و ژئوپلیتیکی دارند. نتایج نشان می دهد تداوم سیاست های سدسازی بدون تعادل میان منافع اقتصادی، اجتماعی و محیط زیستی، توسعه پایدار را تهدید می کند. پیشنهاد می شود با تقویت سازوکارهای قانونی و نظارتی و گسترش مشارکت ذی نفعان، حکمرانی آب در دو کشور با اصول توسعه پایدار هم راستا شود. این مطالعه با ترکیب تحلیل گفتمان و مضمون، نخستین ارزیابی تطبیقی سیاست های سدسازی ایران و ترکیه را ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

سیاست های آب ، سدسازی ، توسعه پایدار ، ایران ، ترکیه