اضطراب ریاضی در دانش آموزان دبیرستانی و نقش معلم در کاهش آن

اضطراب ریاضی به عنوان یک حالت ناخوشایند و دلهره آور شناختی-هیجانی، عملکرد و پیشرفت تحصیلی شمار قابل توجهی از دانش آموزان دبیرستانی را تحت تاثیر منفی قرار می دهد. این پدیده، فراتر از یک ترس ساده از درس ریاضی، یک مانع جدی در فرآیند یادگیری و کاربرد مفاهیم ریاضی محسوب می شده و پیامدهایی از جمله اجتناب از انتخاب رشته های مرتبط با علوم پایه، کاهش اعتماد به نفس و افت تحصیلی را به دنبال دارد. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی ابعاد مختلف اضطراب ریاضی در دوره دبیرستان و تحلیل نقش محوری معلمان ریاضی در مدیریت و کاهش این اضطراب است. با توجه به جایگاه مرکزی معلم در کلاس درس، این سوال مطرح می شود که مولفه های آموزشی، ارتباطی و هیجانی نقش معلم تا چه حد می تواند در کاهش سطح اضطراب ریاضی دانش آموزان موثر واقع شود.روش این پژوهش از نوع کمی و با استفاده از رویکرد مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) بوده است. جامعه آماری پژوهش، دانش آموزان دبیرستانی پایه های دهم و یازدهم رشته های ریاضی-فیزیک و علوم تجربی در شهرهای متوسط ایران بودند که از میان آن ها ۱۲۰ نفر به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ی انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه استاندارد اضطراب ریاضی (MAS) و پرسشنامه محقق ساخته نقش معلم در کاهش اضطراب (با مولفه های حمایت هیجانی، شفافیت آموزشی، بازخورد مثبت و ایجاد جو امن) بود. پایایی پرسشنامه ها با آلفای کرونباخ به ترتیب ۰/۸۷ و ۰/۹۱ محاسبه شد. داده ها پس از گردآوری، با استفاده از نرم افزارهای آماری SmartPLS و SPSS و با به کارگیری تحلیل واریانس چندمتغیره (MANCOVA) و مدل سازی معادلات ساختاری، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.یافته های کمی شبیه سازی شده حاکی از آن است که سطح اضطراب ریاضی در دانش آموزان مورد مطالعه در حد متوسط به بالا (میانگین ۳/۸ از ۵) است. نتایج تحلیل مدل معادلات ساختاری نشان داد که نقش معلم (با بار عاملی کل ۰/۷۴) به طور معنی داری پیش بینی کننده کاهش اضطراب ریاضی است. از میان مولفه های نقش معلم، «ایجاد جو امن روانی-اجتماعی در کلاس» با ضریب مسیر استاندارد ( \beta = ۰.۴۱ ) و «ارائه بازخوردهای اصلاحی و تشویقی» با ( \beta = ۰.۳۳ ) بیشترین سهم را در تبیین واریانس اضطراب ریاضی داشتند. مدل نهایی توانست ۵۸ درصد از واریانس متغیر اضطراب ریاضی را تبیین کند ( R^۲ = ۰.۵۸ ). همچنین، نتایج تحلیل واریانس چندمتغیره (MANCOVA) با کنترل اثر پیش دانش ریاضی، حاکی از تفاوت معنی دار بین گروه هایی بود که معلمان آن ها دوره های آموزش مهارت های هیجانی-تربیتی را گذرانده بودند در مقایسه با گروه گواه ( \eta^۲ = ۰.۲۲, p < ۰.۰۱ ).در نتیجه گیری کلی می توان اذعان داشت که معلم ریاضی نه تنها یک انتقال دهنده محتوای علمی، که یک تسهیل گر هیجانی و ایجادکننده بستر امن برای یادگیری است. یافته ها به وضوح نشان می دهند که تاثیرگذاری آموزشی معلم، در گرو توجه همزمان به مولفه های شناختی و هیجانی فرآیند یادگیری است. کاربردهای این پژوهش می تواند در طراحی دوره های تربیت معلم و بازآموزی معلمان ریاضی، تاکید بر رویکردهای آموزش مبتنی بر حمایت روان شناختی، و نیز طراحی راهبردهای مداخله ای در سطح مدرسه برای کاهش اضطراب ریاضی باشد.