مفهوم آموزش دانش آموزمحور و ویژگی های آن

در دهه های اخیر، نظام های آموزشی جهان با چالش های بنیادینی روبه رو شده اند که ریشه در تحولات اجتماعی، فناورانه، اقتصادی و فرهنگی دارند. در این میان، رویکردهای سنتی آموزش که بر محوریت معلم، انتقال یک سویه دانش و حفظ طوطی وار مطالب استوار بودند، به تدریج جای خود را به رویکردهای نوینی داده اند که یادگیرنده را به عنوان عنصر محوری فرآیند آموزش در نظر می گیرند. آموزش دانش آموزمحور یا یادگیرنده محور، از جمله برجسته ترین این رویکردها است که بر پایه مبانی نظری روان شناسی رشد، روان شناسی تربیتی، فلسفه آموزش و جامعه شناسی تعلیم و تربیت شکل گرفته است. این رویکرد، که ریشه های آن را می توان در اندیشه های ژان ژاک روسو، جان دیویی، ژان پیاژه، لف ویگوتسکی و کارل راجرز یافت، بر این باور استوار است که هر دانش آموز موجودیتی منحصربه فرد با استعدادها، علایق، نیازها، سبک های یادگیری و ظرفیت های ذهنی متفاوت است و فرآیند آموزش باید به گونه ای طراحی و اجرا شود که این تفاوت های فردی را به رسمیت بشناسد و از آن ها به عنوان منبع غنای یادگیری بهره ببرد.آموزش دانش آموزمحور نه تنها یک شیوه تدریس، بلکه یک فلسفه جامع تعلیم و تربیت است که همه ابعاد فرآیند آموزشی، از طراحی برنامه درسی گرفته تا روش های ارزشیابی، از مدیریت کلاس گرفته تا تعاملات معلم-دانش آموز، از ساختار فیزیکی محیط یادگیری گرفته تا فرهنگ سازمانی مدرسه را تحت تاثیر قرار می دهد. در این رویکرد، معلم نقش خود را از «منتقل کننده دانش» به «تسهیل گر یادگیری» تغییر می دهد و دانش آموز از یک گیرنده منفعل اطلاعات به یک عامل فعال، کنجکاو و خودراهبر در فرآیند کسب دانش و مهارت تبدیل می شود.پژوهش های متعدد داخلی و خارجی نشان داده اند که اجرای اصولی رویکرد دانش آموزمحور می تواند به بهبود قابل توجه پیشرفت تحصیلی، افزایش انگیزه درونی یادگیری، تقویت مهارت های تفکر انتقادی و خلاقانه، بهبود مهارت های اجتماعی و ارتباطی، و تربیت شهروندانی مسئول، مستقل و فعال در جامعه منجر شود. با این حال، اجرای این رویکرد با چالش هایی نیز همراه است که عبارتند از: مقاومت در برابر تغییر در میان معلمان و مدیران با تجربه سنتی، نیاز به آموزش حرفه ای معلمان، محدودیت های بودجه و منابع، فشارهای ناشی از برنامه های درسی انباشته، و تناقض با برخی فرهنگ های سازمانی موجود در مدارس.مقاله حاضر با هدف تبیین مفهوم آموزش دانش آموزمحور، بررسی مبانی نظری آن، معرفی ویژگی های اساسی این رویکرد، بررسی نقش معلم در این رویکرد و بحث در مورد چالش ها و راهکارهای اجرایی تهیه شده است. این مقاله می تواند برای معلمان، مدیران مدارس، برنامه ریزان درسی، محققان آموزشی و سیاست گذاران نظام تعلیم و تربیت مفید واقع شود.

کلیدواژه ها:

کلمات کلیدی: آموزش دانش آموزمحور ، یادگیرنده محوری ، روش های فعال تدریس ، تفاوت های فردی ، تسهیل گری معلم ، انگیزه یادگیری ، تفکر انتقادی ، خودراهبری در یادگیری ، برنامه درسی منعطف ، ارزشیابی توصیفی