مطالعه مولفه های ساختاری و تصویری قلمدان منسوب به آقا نجف اصفهانی با تاکید بر بازنمایی زنان، مطالعه موردی قلمدان فروخته شده در حراج چیس ویک لندن

د در بستر تحولات هنری، فرهنگی و اجتماعی دوره قاجار، نقاشی لاکی و به ویژه قلمدان نگاری فراتر از کارکردی تزئینی، به رسانه ای هنری برای بازتاب ذوق بصری و جریان های زیباشناختی آن دوره بدل شد. در این میان آثار آقا نجف علی اصفهانی، از برجسته ترین قلمدان نگاران این دوره با تلفیق خلاقانه ی عناصر نگارگری ایرانی و مولفه های اروپایی جایگاهی ممتاز یافته است. هدف این پژوهش، تحلیل ساختاری و تصویری قلمدان منسوب به آقا نجف اصفهانی و تبیین شیوه های بازنمایی زنان، عناصر طبیعت و روابط معنایی میان آن ها و نیز بررسی مضامین تصویری در پیوند میان نگارگری سنتی و مولفه های اروپایی در بستر هنر لاکی دوره قاجار است. پرسش اصلی این است که زنان در قلمدان موردمطالعه چگونه بازنمایی شده اند و چه دلالت های فرهنگی، اجتماعی و زیباشناختی دارد؟ مولفه های اروپایی چگونه در تعامل با نگارگری ایرانی، تحولات فرهنگی و زیباشناختی را منعکس می سازند؟ روش پژوهش کیفی و به صورت توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای و مطالعه ی نمونه موزه ای قلمدان فروخته شده در حراج چیس ویک لندن انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که زنان در این قلمدان نه به عنوان عناصری تزئینی، بلکه به مثابه سوژه هایی فعال بازنمایی شده اند؛ زنانی با ژست های پویا و پوششی آمیخته از سنت و مولفه های نیمه غربی که بیانگر گذار از الگوهای کلیشه ای تصویرگری زنانه به سوی بازتعریف هویت زن در بستر تحولات هویتی و جنسیتی دوره ناصری است. افزون بر این، حضور مولفه های بصری اروپایی همچون عمق نمایی، رنگ های درخشان و مناظر رمانتیک در کنار عناصر سنتی، این قلمدان را به سندی بصری از دگرگونی های فرهنگی و زیباشناختی آن دوره بدل می سازد.

کلیدواژه ها:

قاجار ، قلمدان ، زنان ، نجفعلی ، نقش مایه