تحلیل بصری و نمادین نقوش هندسی در شیشه‎گری ایران (سده های ‎ ۴-۵ه.ق)

هنر شیشه گری در ایران، به ویژه در دوران اسلامی، از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده و آثار برجای مانده از این دوره، گنجینه ای ارزشمند از نوآوری های هنر شیشه را به نمایش می گذارد. در میان عناصر تزئینی این آثار، نقوش هندسی جایگاه محوری دارند و به دلیل ماهیت انتزاعی و ساختارمند خود، بازتاب دهنده ی اندیشه ها، جهان بینی و پیشرفت های علمی و هنری آن زمان محسوب می شوند. با وجود اهمیت نقوش هندسی در هنر اسلامی و جایگاه شیشه گری ایران در این دوره، مطالعات جامع و متمرکزی که به تحلیل عمیق و طبقه بندی دقیق این نقوش در آثار شیشه ای سده‎های چهارم و پنجم هجری قمری بپردازد، اندک است. لذا هدف پژوهش حاضر بررسی و تحلیل بصری و نمادین نقوش هندسی آثار شیشه‎ای ایران در قرون مذکور در راستای پاسخ به این پرسش است که؛ انواع اصلی نقوش هندسی به کار رفته در شیشه های این دوره کدامند و چه ویژگی های فرمی دارند؟ اهمیت زیبایی شناختی و نمادین این نقوش در بستر هنر اسلامی ایران چیست؟ در این راستا اطلاعات به شیوه کتابخانه‎ای و میدانی گردآوری و با روش توصیفی-تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج حاکی از آن است که دایره، مربع، مثلث، لوزی، پنج ضلعی، بیضی و تلفیقی از اشکال مزبور بر روی آثار شیشه‎ای مورد مطالعه نقش بسته که علاوه‎بر جنبه تزئینی بازتابی از مفاهیم عرفانی، کیهانی، تقارن، تکرار، نظم، تعادل، بافت، اصل پویایی و تحول در برابر اصل ثبات و استحکام و نگاه جهان بینی اسلامی آن زمان است.

کلیدواژه ها:

هنر شیشه ، شیشه&lrm ، گری ایران ، نقوش هندسی ، نماد شناسی