تعیین آستانه تحمل به شوری گندم رقم سرداری در دیمزارهای با اقلیم نیمه خشک در استان زنجان

با وجود آن که بررسی های متنوعی در مورد تعیین آستانه تحمل به شوری گیاهان زراعی وجود دارد اما اطلاعات در شرایط طبیعی شوری خاک در دیم زارها وجود ندارد. از این رو، این پژوهش برای تعیین آستانه تحمل به شوری گیاه گندم (.Triticum aestivum L) پاییزی رقم سرداری در دیم زارهای با اقلیم نیمه­خشک در استان زنجان انجام شد. برای این کار، ۸۴ کشتزار گندم دیم در اراضی با شیب صفر تا ۲ درصد به دلیل عدم امکان تولید رواناب در سراسر پهنه استان زنجان انتخاب شدند. سپس عملکرد دانه گندم و ویژگی­های مختلف فیزیکی و شیمیایی خاک در هر کشتزار اندازه­گیری شدند. عملکرد نسبی گندم از نسبت عملکرد دانه گندم در هر کشتزار به بیشترین عملکرد دانه گندم در کشتزارهای مورد بررسی محاسبه شد. نتایج نشان داد که عملکرد نسبی گندم در کشتزارهای منطقه از ۰.۲۰ تا ۱.۰ تغییر می­کند و میانگین آن ۰.۵۷ بود. بررسی ماتریس همبستگی میان عملکرد نسبی گندم و ویژگی­های خاک نشان داد که به غیر از شوری خاک (*r = -۰.۲۵)، سایر ویژگی­های خاک نقشی در عملکرد نسبی گندم نداشتند. شوری خاک مهمترین عامل محدود کننده عملکرد دانه گندم در کشتزارهای دیم بود. اگرچه در محدوده شوری خاک بین ۰.۴۴ و ۱.۵۸ دسی زیمنس بر متر، تغییرات زیادی در عملکرد نسبی گندم وجود داشت لیکن از الگوی مشخصی پیروی نکرد. تحلیل رابطه میان عملکرد نسبی و شوری خاک با استفاده از تابع توصیفی Maas and Hoffman  نشان داد که مقدار ۲.۰۸ دسی­زیمنس بر متر عصاره اشباع خاک به عنوان حد آستانه تحمل شوری در گندم دیم بود.  یافته­های این پژوهش نشان داد که حد آستانه تحمل به شوری در گندم دیم پایین­تر از حد گزارش شده برای بسیاری از محصولات (۴ دسی­زیمنس بر متر) بود و بر این اساس می توان کشتزارهای گندم دیم حساس به شوری خاک را در منطقه شناسایی کرد.

کلیدواژه ها:

حساسیت به شوری ، شیب ، عملکرد نسبی ، ویژگی‎های خاک ، هدایت الکتریکی