تحلیل نظام مند پیامدهای مهاجرت افراد تحصیل کرده دانشگاهی

هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی پیامدها و آثار مثبت و منفی ناشی از مهاجرت افراد تحصیل کرده انجام شده است. روش پژوهش: روش تحقیق حاضر، مرور نظام مند مطالعات پیشین با استفاده از دو راهبرد مرور نظام­مند توصیفی و فرا تحلیل کیفی است که طی آن ۶۵ مقاله که بین سال های ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۳ در نشریات معتبر داخلی منتشر شده بودند، موردبررسی قرار گرفتند. بررسی پیشینه تجربی پژوهش نشان داد که علی رغم وجود برخی تحقیقات داخلی در زمینه مرور نظام­مند و فرا تحلیل مهاجرت نخبگان، تحقیق حاضر به لحاظ رویکرد متفاوت (پرداختن به پیامدهای مهاجرت افراد تحصیل کرده)، گستره زمانی وسیع (فرا تحلیل تحقیقات بین سال های ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۳) و تعداد مقالات موردبررسی (۶۵ مقاله)، نسبت به فرا تحلیل های دیگر در این حوزه از نوآوری و جامعیت بالاتری برخوردار می باشد. یافته ها: یافته ها نشان می دهد مهاجرت افراد تحصیل کرده برای کشورهای مهاجر فرست و مهاجرپذیر در ابعاد مختلفی می تواند مثبت یا منفی باشد، اما اغلب این پیامدها برای کشورهای مهاجر فرست، منفی و برعکس برای کشورهای مهاجرپذیر مثبت می باشند. پیامدهای مذکور در پنج دسته قرار گرفتند که عبارت اند از: پیامدهای اجتماعی- فرهنگی (تقویت شبکه های همکاری نخبگانی، معرفی فرهنگ ملی، بهبود سطح آگاهی، کاهش سرمایه های انسانی، تشدید نابرابری های اجتماعی، افزایش آسیب های اجتماعی، تغییر ویژگی های هویتی، مشکلات خانوادگی و ...)، پیامدهای اقتصادی (ایجاد جریان تجارت دوجانبه، بازگشت سرمایه، ارتقاء جایگاه شغلی، شکاف و نابرابری درآمدی، نشتی اقتصادی، کند شدن جریان توسعه، افت کیفیت اشتغال، کاهش درآمد مالیاتی، هدر رفت هزینه آموزش و ...)، پیامدهای جمعیتی- زیستی (کاهش ژن نخبگی، کاهش جمعیت مبدا، تغییر ترکیب سنی و جنسی جمعیت و ...)، پیامدهای علمی- آموزشی (به روزرسانی دانش، انتقال فناوری، افزایش تولیدات علمی، کاهش تولیدات علمی، هدر رفت منابع و کاهش نیروی انسانی متخصص، کاهش قابلیت نوآوری علمی، افزایش وابستگی تکنولوژیکی و ...) و پیامدهای سیاسی- امنیتی (تربیت سفیران فرهنگی، افزایش وابستگی به جنگ افزارهای نظامی، استفاده از نیروهای متخصص مهاجر به عنوان مخالفان نظام، دامن زدن به ایران هراسی و ...). نتیجه گیری: نتایج این تحقیق نشان داد که مهاجرت افراد تحصیل کرده دارای آثار مثبت و منفی متعددی است و در کنار فرصت هایی که برای بهره برداری از نخبگان و افراد تحصیل کرده در داخل کشور فراهم است، تهدیداتی نیز در خارج از مرزها برای جذب نخبگان وجود دارد. لذا در یک برنامه ریزی صحیح، بایستی به آثار مثبت و منفی ناشی از مهاجرت تحصیل کردگان در کنار هم با واقع بینی و به دور از جزم اندیشی و نگاه امنیتی نگریسته شده و با اتخاذ رویکردهای فعالانه و سیاست­ های مناسب بستر استفاده از ظرفیت مهاجران و نیروهای متخصص را فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

immigration ، consequences ، university graduates ، systematic review ، opportunities ، threats. ، مهاجرت ، پیامدها ، افراد تحصیل کرده ، مرور نظام مند ، فرصت ها ، تهدید ها