استفاده از مبانی فلسفه اخلاق اسلامی جهت تحلیل مسائل نوظهور اخلاقی در محیط های آنلاین و ارائه رهنمودهای عملی برای دانش آموزان مدارس

این پژوهش به روش توصیفی – تحلیلی و با هدف تحلیل مسائل اخلاقی نوظهور در محیط های آنلاین و فضای مجازی دانش آموزان مدارس، بر مبنای مبانی غنی فلسفه اخلاق اسلامی و ارائه رهنمودهای عملی و تربیتی برای مواجهه با این چالش ها تدوین شده است. ضرورت این مطالعه ناشی از گسترش روزافزون حضور دانش آموزان در فضای سایبر و کمبود چهارچوب های اخلاقی بومی و اسلامی برای مدیریت رفتار آن ها در این فضا است. نتایج تحلیل نشان می دهد که مبانی فلسفه اخلاق اسلامی دارای ظرفیت انطباق پذیری بالایی برای پوشش دادن مسائل اخلاقی جدید هستند. برای مثال، مفهوم فضیلت مداری می تواند به عنوان معیاری برای ارزیابی رفتارهای آنلاین به کار رود؛ به طوری که رفتارهایی که موجب کاهش فضیلت و افزایش رذیلت های نفسانی (مانند حسادت، خودنمایی و دروغ) می شوند، مردود شناخته شوند. همچنین، اصل تکلیف و مسئولیت در قبال اعمال، حتی در محیط های ناشناس مجازی، ضرورت پاسخگویی اخلاقی را محکم می سازد. از منظر هدف غایی سعادت، هر گونه فعالیت آنلاین که مانع از رشد معنوی و قرب الهی شود، خلاف غایت اخلاقی فرد تلقی می گردد. بر این اساس، رهنمودهای عملی شامل تقویت خودکنترلی با تکیه بر نیت خالص، آموزش عملی فضیلت حیا و عفت در فضای مجازی، و تبیین مفهوم حقوق الناس در بستر دیجیتال، برای مدارس و والدین ارائه شده است. نتیجه گیری نهایی حاکی از آن بود که فلسفه اخلاق اسلامی نه تنها توانایی تبیین دقیق این مسائل نوظهور را دارد، بلکه با ارائه چهارچوبی مبتنی بر نیت، عمل و غایت سعادت مندانه، می تواند به عنوان یک نقشه راه جامع و عملی برای تربیت اخلاقی دانش آموزان در عصر دیجیتال عمل کند و آن ها را در مسیر دستیابی به حیات طیبه یاری رساند.

کلیدواژه ها:

اخلاق اسلامی ، مسائل نوظهور اخلاقی ، فضاهای آنلاین ، رهنمودهای عملی ، دانش آموزان