نهج البلاغه و آینده ی انسان در عصر هوش مصنوعی: بازخوانی انسان شناسی علوی در پرتو فناوری نوین

گسترش سریع فناوری هوش مصنوعی در سال های اخیر، دوباره این پرسش را مطرح کرده است که انسان چه جایگاهی در آینده خواهد داشت و چگونه می توان کرامت و ارزش های انسانی را در کنار فناوری های نو حفظ کرد. در چنین شرایطی، بازخوانی منابع فکری غنی همچون نهج البلاغه می تواند به روشن شدن ابعاد انسان شناسی و اخلاقی این موضوع کمک کند. پژوهش حاضر با روش تحلیلی کتابخانه ای و با رویکردی تطبیقی، تلاش می کند گزیده ای از مفاهیم انسان شناختی در نهج البلاغه را استخراج کرده و آن ها را با برخی چالش ها و پیامدهای هوش مصنوعی در عصر جدید مقایسه کند. در این مطالعه، ۳۰ بخش منتخب از خطبه ها، نامه ها و حکمت های نهج البلاغه و همچنین ۱۵ منبع علمی جدید دربارهی هوش مصنوعی بررسی شد. یافته ها نشان می دهد که از نگاه امام علی(ع)، انسان موجودی چندبعدی است که عقل، اختیار، اخلاق و کرامت او اساس هویت انسانی را شکل می دهد. بر این اساس، فناوری از جمله هوش مصنوعی هنگامی ارزشمند است که در خدمت رشد انسان قرار گیرد و نتواند جایگزین خرد، مسئولیت پذیری یا ارزش های اخلاقی او شود. نتایج پژوهش همچنین بر ضرورت توجه سیاست گذاران، دانشگاهیان و فعالان فناوری به یک چارچوب انسان محور تاکید می کند؛ چارچوبی که بتواند از تعالیم علوی برای هدایت توسعهی هوش مصنوعی در راستای حفظ کرامت و معنا بخشی به زندگی انسان استفاده کند. از مهم ترین محدودیت های پژوهش، کتابخانه ای بودن آن و نبود داده های میدانی است که انجام پژوهش های گسترده تر را ضروری می سازد.

کلیدواژه ها:

نهج البلاغه ، انسان شناسی ، هوش مصنوعی ، کرامت انسانی ، اخلاق فناوری.