یادگیری فعال مبتنی بر بازی های آموزشی دیجیتال در کلاس های نسل جدید یادگیرندگان

در عصر حاضر که با تطورات شگرف و پرشتاب در عرصه های گوناگون فناوری اطلاعات و ارتباطات شناخته می شود، ساختارهای سنتی و الگوهای کلاسیک انتقال دانش در نظام های آموزشی، کارایی و اثربخشی پیشین خود را در مواجهه با اقتضائات نوین از دست داده اند. نسل جدید یادگیرندگان که از آنان تحت عناوین مختلفی چون بومیان دیجیتال، نسل زد و نسل آلفا یاد می شود، از همان نخستین سال های حیات خویش در اتمسفری آکنده از محرک های دیجیتال، رسانه های تعاملی و ابزارهای هوشمند رشد یافته اند. این پیوند ناگسستنی با فناوری، ساختارهای شناختی، الگوهای پردازش اطلاعات و سبک های یادگیری آنان را به شکلی بنیادین دگرگون ساخته است. در چنین شرایطی، نظام آموزش و پرورش به عنوان متولی اصلی تعلیم و تربیت رسمی، نیازمند گذار از پارادایم آموزش انفعالی و معلم محور به سوی رویکردهای یادگیری فعال، تعاملی و دانش آموز محور است تا بتواند پاسخگوی نیازهای پیچیده این نسل باشد. مقاله حاضر با هدف بررسی و تبیین جایگاه «یادگیری فعال مبتنی بر بازی های آموزشی دیجیتال» در کلاس های درس نسل جدید تدوین یافته است. در این پژوهش مروری-تحلیلی که با رویکردی کاربردی برای سیاست گذاران، برنامه ریزان درسی و معلمان آموزش و پرورش به نگارش درآمده است، تلاش می شود تا ابعاد گوناگون ادغام بازی های رایانه ای و دیجیتال در فرایند یاددهی-یادگیری مورد واکاوی عمیق قرار گیرد. نتایج بررسی ها نشان می دهد که بازی های آموزشی دیجیتال، در صورت طراحی مبتنی بر اصول پداگوژیک و همسویی با اهداف برنامه درسی، نه تنها به عنوان یک ابزار سرگرمی، بلکه به مثابه یک محیط یادگیری غنی و چندرسانه ای عمل می کنند که قادرند انگیزه درونی دانش آموزان را به شدت ارتقا بخشند. این بازی ها با فراهم آوردن امکان بازخورد فوری، شبیه سازی موقعیت های واقعی، ایجاد چالش های متناسب با سطح توانایی یادگیرنده و ترویج یادگیری از طریق آزمون و خطا، بستری ایده آل برای تحقق یادگیری فعال فراهم می آورند. در محیط بازی، دانش آموز از یک دریافت کننده منفعل اطلاعات به یک عامل فعال، تصمیم گیرنده و حل کننده مسئله تبدیل می شود که برای پیشروی در مراحل بازی نیازمند کشف قوانین، تحلیل داده ها و تفکر انتقادی است. علاوه بر این، مقاله حاضر به بررسی همسویی این رویکرد با اسناد بالادستی نظام آموزش و پرورش ایران، به ویژه سند تحول بنیادین، پرداخته و نشان می دهد که بهره گیری از فناوری های نوین آموزشی در راستای تربیت تمام ساحتی دانش آموزان امری گریزناپذیر است. با این وجود، پیاده سازی موفقیت آمیز این رویکرد در مدارس با چالش های متعددی نظیر ضعف زیرساخت های سخت افزاری، مقاومت فرهنگی برخی والدین و معلمان، کمبود سواد رسانه ای و دیجیتال در کادر آموزشی و فقدان بازی های بومی سازی شده متناسب با ارزش های فرهنگی روبرو است. در نهایت، این مقاله ضمن کالبدشکافی دقیق این موانع، راهبردهای عملیاتی و کاربردی جامعی را جهت توانمندسازی معلمان، توسعه زیرساخت ها و طراحی الگوهای نوین تدریس مبتنی بر بازی ارائه می نماید تا مسیر برای تحقق یک نظام آموزشی پویا، جذاب و اثربخش هموار گردد.

کلیدواژه ها:

یادگیری فعال ، بازی های آموزشی دیجیتال ، بومیان دیجیتال ، آموزش و پرورش ، نوآوری های آموزشی ، طراحی آموزشی ، گیمیفیکیشن در آموزش.